स्वस्थ जीवनका लागि योग प्रबन्ध विधाको पाठ हो। विद्यार्थीलाई स्वतन्त्र लेखन अभिव्यक्ति सिपको विकास गराउनु निबन्ध विधाको मर्म हो। यस पाठमा स्वस्थ रहनका लागि योगासन, ध्यान र प्राणायाम किन आवश्यक छ र त्यससँगै दैनिक भोजनमा किन ध्यान दिनुपर्छ भन्ने कुरा तर्कसहित प्रस्तुत गरिएको छ।
पूरै पाठलाई एउटा वाक्यमा राख्नुपर्दा यही हो: स्वस्थ रहनका लागि हामीले नियमित योगासन, ध्यान र प्राणायाम गर्नुका साथै हाम्रो दैनिक भोजनमा पनि सुधार गर्नु आवश्यक छ। ध्यान दिनुहोस्, यसमा साथै भन्ने शब्द छ। लेखकले योग मात्रले पुग्छ भनेका छैनन्, न भोजन मात्रले। दुवै सँगै चाहिन्छ भनेका छन्। परीक्षामा यही वाक्य पटकपटक काम लाग्छ।
पाठका मुख्य भनाइ
| भनाइ | अर्थ |
|---|---|
| स्वाध्याय भनेको आत्मचिन्तन गर्नु हो। जीवनोपयोगी किताब वा शास्त्रको अध्ययन गर्नु हो। | आफैँलाई हेर्नु र आफूलाई काम लाग्ने कुरा पढ्नु |
| सास नै हाम्रो प्राण हो। यसैमा हाम्रो जीवन छ। सासको गति ठिक नभएसम्म मन शान्त हुँदैन। | सास र मनको सिधा सम्बन्ध छ, त्यसैले प्राणायाम गरिन्छ |
| स्वस्थ रहनका लागि नियमित योगासन, ध्यान र प्राणायाम गर्नुका साथै दैनिक भोजनमा पनि सुधार गर्नु आवश्यक छ। | पाठको मूल निष्कर्ष |
भावविस्तार: स्वास्थ्य र योग
- स्वास्थ्य नै मानिसका लागि सबैभन्दा ठुलो धन भएको
- मानिसले आफू स्वस्थ रहने अनेकौँ उपाय खोजी गरेको
- प्राकृतिकदेखि आधुनिक उपचार पद्धतिका माध्यमबाट मानिस स्वस्थ रहन प्रयत्नरत रहेको
- स्वस्थ रहनका लागि मानिसले नियमित योगासन, ध्यान र प्राणायाम गर्न सके उपचारका अन्य पद्धतिको खोजी गर्नु नपर्ने
- नियमित योगासन, ध्यान र प्राणायाम गर्न सके मानिस शारीरिक रूपमा मात्र नभई मानसिक र आध्यात्मिक रूपमा पनि स्वस्थ हुन सक्ने
- योगसँगै दैनिक भोजनमा पनि विशेष ध्यान दिनुपर्ने
- मौसमअनुकूलका खानेकुरा स्वस्थवर्धक हुने
- घरमै उत्पादित तथा घरमै तयार पारिएका ताजा र स्वस्थकर खानेकुरा खानु स्वास्थ्यका लागि लाभदायक
माथिको पाँचौँ बुँदा ध्यान दिएर पढ्नुहोस्, त्यहाँ पाठको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा छ। योगले शारीरिक रूपमा मात्र होइन, मानसिक र आध्यात्मिक रूपमा पनि स्वस्थ बनाउँछ। धेरैले योगलाई कसरत ठान्छन्, र त्यही अधुरो बुझाइ हो। कसरतले शरीर मात्र बनाउँछ। योगमा आसन ले शरीर, प्राणायाम ले सास र मन, र ध्यान ले भित्री शान्ति सम्हाल्छ। तिनै अङ्ग सँगै भएकैले योग कसरतभन्दा फरक हुन्छ।
निबन्धको संरचना
निबन्ध लेख्नुपर्दा यो संरचना सम्झनुहोस्। निबन्धका तिन भाग हुन्छन्।
| भाग | के हुन्छ |
|---|---|
| आदि भाग (पहिलो अनुच्छेद) | शीर्षकको शाब्दिक परिचय, पृष्ठभूमि र विस्तार। यो चित्ताकर्षक हुनुपर्छ, पाठकलाई तानेर पाठमा प्रवेश गराउने सामर्थ्य हुनुपर्छ। आलङ्कारिक वा प्रश्नात्मक कथनबाट सुरु गर्न सकिन्छ। |
| मध्य भाग (बिचका अनुच्छेद) | निबन्धको मुख्य भाग। एक वा एकभन्दा बढी अनुच्छेदमा विषयवस्तुको गहनता, तार्किकता, तथ्य, भावना र विचार आउँछन्। |
| अन्तिम भाग (अन्तिम अनुच्छेद) | निष्कर्ष। माथि भनिएका कुरालाई समेटेर टुङ्ग्याउने भाग। |
धेरै विद्यार्थी निबन्ध लेख्दा पहिलो हरफमै अड्किन्छन्। कारण यो हो कि पहिलो अनुच्छेदले दुई काम एकैचोटि गर्नुपर्छ: विषय चिनाउनु र पाठकलाई तान्नु। यसको उपाय सजिलो छ। पहिलो अनुच्छेद पछिल्लो पटक लेख्नुहोस्। पहिले बिचका अनुच्छेद लेख्नुहोस्, अनि निष्कर्ष, अनि अन्त्यमा फर्केर सुरुवात लेख्नुहोस्। के लेख्दै हुनुहुन्छ थाहा भइसकेपछि सुरुवात आफैँ आउँछ।
पूरा पाठ तपाईंकै लागि तयार छ
क्रियाकलाप, अभ्यास परीक्षा, प्रस्तुतीकरण र भिडियो हेर्न - र हरेक विषयमा आफ्नो प्रगति र आत्मविश्वास स्कोर ट्र्याक गर्न - निःशुल्क खाता बनाउनुहोस्।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| स्वाध्याय | आत्मचिन्तन गर्नु, जीवनोपयोगी किताब वा शास्त्रको अध्ययन गर्नु |
| आत्मचिन्तन | आफ्नै बारेमा गहिरो सोचविचार गर्नु |
| प्राणायाम | सासलाई नियन्त्रण गर्ने योगको अभ्यास |
| योगासन | योगका विभिन्न बस्ने र बस्ने ढङ्ग |
| दीर्घजीवी | लामो आयु बाँच्ने |
| स्वस्थवर्धक | स्वास्थ्य बढाउने |
| कपालभाँती | सासबाट गरिने एक प्राणायाम, जसले मस्तिष्कको तेज बढाउँछ |
यहाँ अरू १६ खण्ड छन् - सबै पढ्न लगइन गर्नुहोस्।
यो क्रियाकलाप १ (जम्मा ७) को झलक हो - पूरै हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
स्वस्थ जीवनका लागि योग प्रबन्ध विधाको पाठ हो। निबन्ध विधाको मर्म स्वतन्त्र लेखन अभिव्यक्ति सिपको विकास हो।
याद राख्नुपर्ने अरू ९ बुँदा छन् - बाँकी हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
प्रश्न १ / १०
यस विषयको भिडियो हेर्न लगइन गर्नुहोस्।