निवेदन

हामीलाई कहिलेकाहीँ कुनै कार्यालय, संस्था वा व्यक्तिसँग केही माग्नुपर्ने हुन्छ। विद्यालयमा बिदा चाहियो भने, छात्रवृत्ति चाहियो भने वा कुनै कार्यक्रमका लागि आर्थिक सहयोग चाहियो भने हामी मुखले मात्र भन्दैनौँ। हामी एउटा निश्चित ढाँचामा, नम्र र औपचारिक भाषामा पत्र लेख्छौँ। यस्तो पत्रलाई निवेदन भनिन्छ। निवेदन लेख्ने मानिसलाई निवेदक भनिन्छ।

निवेदनको विषय फरक फरक हुन सक्छ। बिदा माग्ने निवेदन, छात्रवृत्ति माग्ने निवेदन, पुस्तकालय व्यवस्थित गर्न अनुरोध गर्ने निवेदन वा आर्थिक सहयोग माग्ने निवेदन सबै निवेदन नै हुन्। विषयको प्रकृतिअनुसार निवेदनको विषयवस्तु फेरिन्छ तर यसको मूल ढाँचा उस्तै रहन्छ।

यस पाठमा एउटा नमुना निवेदन छ। यो निवेदन रामेछाप नगरपालिकाको साँघुटारमा रहेको श्री हिमगङ्गा माध्यमिक विद्यालयको सिर्जनशील बालक्लबका अध्यक्षले लेखेका छन्। उनले यो निवेदन रामेछाप नगरपालिका, वडा नम्बर ३ का अध्यक्षलाई मिति २०७८।०८।२१ मा लेखेका हुन्। निवेदनको विषय 'आर्थिक सहयोग सम्बन्धमा' हो।

बालक्लब किन बनाइयो भन्ने कुरा निवेदनको सुरुमै भनिएको छ। विद्यालयमा बालबालिकाको संरक्षण र सुरक्षा गर्न तथा विद्यार्थीका शैक्षिक र अतिरिक्त क्रियाकलापमा थप मदत गर्न यो बालक्लब गठन गरिएको हो। अब यो क्लबले विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रम चलाउन लागेको छ र त्यसका लागि वडा कार्यालयको सहयोग चाहिएको छ। त्यसैले निवेदकले 'विनम्र निवेदन गर्दछौँ' भनेर आफ्नो कुरा राखेका छन्।

निवेदकले समाजमा देखिएका केही गम्भीर समस्या औँल्याएका छन्। आज पनि टोल टोल र गाउँ गाउँमा बालविवाह र बालहिंसा रोक्न सचेतना कार्यक्रम अत्यावश्यक छ। बालबालिकामाथि हुने घरेलु, सामाजिक र लैङ्गिक हिंसा पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन भन्ने कुरा सञ्चारमाध्यमका समाचारले पनि देखाएका छन्। निवेदनमा उठाइएका मुख्य कुरा यी हुन्:

• बालविवाह र बालहिंसा रोक्न गाउँ गाउँमा सचेतना चाहिन्छ।
• घरपरिवार, छरछिमेक र विद्यालयमा बालबालिकाले भोग्ने समस्या समाधान गर्न बालक्लबले सहजीकरण गर्न सक्छ।
• विद्यालयमा साइबरको सदुपयोग र साइबर अपराधबारे सचेतना जगाउनु आवश्यक छ।
• किशोरकिशोरीलाई साथीभाइबिच आफ्ना समस्या खुलेर भन्ने, त्यसबारे विमर्श गर्ने र समाधानको बाटो खोज्ने क्षमता बढाउनुपर्छ।
• किशोरकिशोरीको मूल समूह र उपसमूह बनाएर उनीहरूमा सिर्जनात्मक कौशल, आशावादी सोच र जीवनोपयोगी सिप विकास गर्नुपर्छ।

बालक्लबले एक्लै मात्र होइन, आमा समूह र युवाक्लबजस्ता सामाजिक सङ्घसंस्थासँग मिलेर काम गर्ने योजना बनाएको छ। यसरी सामाजिक विकृति र विसङ्गतिविरुद्ध सकारात्मक भूमिका खेल्न सकिन्छ। बालबालिकाको आनीबानी सुधार्न र सामाजिक मूल्य, मान्यता, संस्कृति तथा आचरण बढाउन पनि सचेतनामूलक कार्यक्रम चाहिन्छ। यस्ता कार्यक्रमले बालबालिकालाई आफ्ना अधिकार र कर्तव्यप्रति सचेत बनाउँछन्।

बालक्लबको उद्देश्य पहिले विद्यालयभित्र र त्यसपछि समाजमा गएर सचेतना फैलाउनु हो। यही उद्देश्यअनुसार क्लबले बिदाको दिन गाउँसहरका मुख्य स्थानमा कार्यक्रम गर्ने योजना बनाएको छ। त्यसका लागि लघुनाटक, प्रहसन, सूचना प्रवाह र आपसी छलफलजस्ता तरिका अपनाइने छन्।

कार्यक्रम चलाउन पैसा चाहिन्छ। त्यसैले बालक्लबले अक्षयकोष खडा गरेको छ। विद्यालयका शिक्षक र कर्मचारीले आफ्नो एक दिनको तलब यस कोषमा जम्मा गरेर विद्यार्थीलाई हौसला दिएका छन्। अन्त्यमा निवेदकले वडा कार्यालयबाट पनि आर्थिक सहयोग, मार्गदर्शन र हौसला पाउन 'हार्दिक अनुरोध' गरेका छन्। निवेदनको तल निवेदकको पद र संस्था लेखिएको छ: अध्यक्ष, सिर्जनशील बालक्लब, हिमगङ्गा माध्यमिक विद्यालय।

निवेदनका भागहरू एउटा निश्चित क्रममा लेखिन्छन्। यो क्रम मिलाएर लेख्दा पढ्ने व्यक्तिले कसले, कसलाई, कुन विषयमा र के माग गरेको हो भन्ने कुरा तुरुन्तै बुझ्छ। निवेदन लेख्दा यो क्रम पालना गर्नुहोस्:

• १. मिति: पत्रको दायाँतिर सिरानमा लेखिन्छ।
• २. सम्बोधन: बायाँतिर संस्थाप्रमुख वा संस्थालाई सम्बोधन गरिन्छ, जस्तै: श्री अध्यक्षज्यू, श्री प्रधानाध्यापकज्यू।
• ३. ठेगाना: सम्बोधनको ठिक तल संस्थाको ठेगाना लेखिन्छ।
• ४. विषय: निवेदन कुन विषयमा लेखिएको हो, त्यो छोटकरीमा बिचमा लेखिन्छ, जस्तै: विषय: आर्थिक सहयोग सम्बन्धमा।
• ५. अभिवादन: 'महोदय' लेखिन्छ।
• ६. विषयवस्तु: भन्न खोजेको कुरा एक वा एकभन्दा बढी अनुच्छेदमा सिलसिलाबद्ध रूपमा लेखिन्छ।
• ७. अनुरोध: विषयवस्तु सकेपछि विशेष अनुरोध वा आग्रह जनाउने वाक्य राखिन्छ।
• ८. निवेदक: अन्त्यमा दायाँतिर 'निवेदक' लेखी हस्ताक्षर, नाम, आवश्यकताअनुसार पद र ठेगाना राखिन्छ।

निवेदन औपचारिक पत्र हो। यसमा साथीलाई लेखेजस्तो घरायसी भाषा चल्दैन। आदरार्थी शब्द, छोटा र स्पष्ट वाक्य अनि नम्र अनुरोध यसको भाषाको पहिचान हो। पाठको निवेदनमा प्रयोग भएका यस्ता केही अभिव्यक्ति हेरौँ:

• सम्बोधनमा: श्री अध्यक्षज्यू, महोदय
• सुरुमा: उपर्युक्त सम्बन्धमा ...
• कुरा राख्दा: यहाँ समक्ष विनम्र निवेदन गर्दछौँ।
• अन्त्यमा: थप हौसला प्रदान गरिदिनुहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ।
• अर्को नमुनामा: व्यवस्था मिलाइदिनुहुन सादर अनुरोध गर्दछौँ।

'उपर्युक्त सम्बन्धमा' भन्नाले माथि विषयमा लेखिएको कुराबारे भन्ने बुझिन्छ। निवेदक धेरै जना भए 'गर्दछौँ' र एक जना भए 'गर्दछु' लेखिन्छ। भगवती माध्यमिक विद्यालयका नौ कक्षाका विद्यार्थीले पुस्तकालय व्यवस्थित गर्न लेखेको अर्को नमुनामा पनि यही ढाँचा छ: पुस्तकको अभाव, जीर्ण पुस्तक, बस्ने ठाउँको कमी भन्ने समस्या देखाएर अन्त्यमा पुस्तकालयमा बसेर पढ्ने व्यवस्था मिलाइदिन अनुरोध गरिएको छ।

निवेदनजस्तै दैनिक जीवनमा अरू छोटा औपचारिक पत्र पनि लेखिन्छन्। यिनमा पनि सम्बोधन, मुख्य भाव र पठाउनेको नाम हुन्छ, तर यिनमा अनुरोध होइन, भावना प्रकट गरिन्छ।

उदाहरणका लागि, माघी पर्वमा दयाराम थारु एवम् परिवारले साथीको परिवारलाई शुभकामना पठाउन सक्छ। निबन्ध प्रतियोगितामा प्रथम हुने विद्यार्थीलाई नौ कक्षाका सम्पूर्ण विद्यार्थीले बधाई पत्र दिन सक्छन्। विद्यालय व्यवस्थापन समितिका पूर्वअध्यक्षको निधन हुँदा विद्यालय परिवारले श्रद्धाञ्जली तथा समवेदना पत्र प्रकाशित गर्छ। समवेदना पत्रमा प्रायः जन्म र मृत्युको मिति पनि लेखिन्छ।

सूचना वा सन्देश पठाउने माध्यम धेरै छन् र तिनको शैली फरक हुन्छ। म्यासेन्जरमा दोहोरो श्रव्यदृश्य र लेख्य माध्यमबाट सन्देश आदानप्रदान हुन्छ, अर्थात् बोल्न, हेर्न र लेख्न तीनै सकिन्छ। टेलिफोनमा भने कथ्यश्रव्य आधारमा मात्र, अर्थात् बोलेर र सुनेर मात्र कुरा हुन्छ। यी दुई माध्यमलाई पात्र बनाएर संवाद लेख्दा दुवैको यही भिन्नता खुल्नुपर्छ।

संवादजस्तै घरमा आएका पाहुनालाई स्वागत गर्ने तरिका पनि व्यवहारमा सिक्नुपर्छ। भावनाका घरमा फुपू आउँदा उनले नमस्कार गरिन्, भित्र सोफामा बस्न आग्रह गरिन्, 'हिँडेर आउनुभएको, थाक्नुभयो होला' भनेर सोधिन् र चिया बनाएर सँगै बसेर हालखबर सोधिन्। अतिथिलाई नम्र बोली, बस्ने ठाउँ, पानी वा चिया र आत्मीय कुराकानीले सत्कार गर्नु नै आतिथ्य हो।