समसामयिक घटना

हरेक दिन रेडियो, टेलिभिजन, पत्रपत्रिका र इन्टरनेटमा नयाँ नयाँ खबर आइरहेका हुन्छन्। कतै खेलकुदको ठुलो प्रतियोगिता सकिन्छ, कतै रोगको सङ्क्रमण फैलिन्छ, कतै संसारभरिका मुलुक जम्मा भएर वातावरणबारे छलफल गर्छन्। यस्ता खबर केही समयसम्म सबैको चासोमा रहन्छन् र मानिसको जीवनमा असर पनि पार्छन्। यिनै खबरलाई हामी समसामयिक घटना भन्छौँ।

समसामयिक घटना कुनै एउटै विषयका मात्र हुँदैनन्। कुनै खेलकुदसँग सम्बन्धित हुन्छन्, कुनै स्वास्थ्यसँग, कुनै वातावरण वा राजनीतिसँग। एउटा समाचार पढ्दा त्यसमा को संलग्न छ, के भयो, कहिले भयो, कहाँ भयो र त्यसको असर के पर्‍यो भन्ने कुरा खोज्ने बानी बसाल्नुपर्छ। यसरी पढ्दा समाचार केवल सुनेको कुरा नभई सिकाइको सामग्री बन्छ।

विश्वकप फुटबलको बाइसौँ संस्करण सन् २०२२ नोभेम्बर २० देखि डिसेम्बर १८ सम्म एसियाली राष्ट्र कतारमा सम्पन्न भयो। यो फिफाको सदस्य सङ्घका पुरुष राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता हो। यसमा बत्तिसओटा टिम सहभागी भएका थिए।

उक्त प्रतियोगितामा अर्जेन्टिना प्रथम भई विश्व कपको उपाधि जित्न सफल रह्यो भने फ्रान्स उपविजेताका रूपमा रह्यो। यस प्रतियोगितामा पहिलोचोटि अफ्रिकन टिम मोरक्को सेमीफाइनलमा प्रवेश गरेको थियो। यो अफ्रिकी महादेशका लागि ठुलो उपलब्धि मानियो।

भदौ २० गतेको अवस्थाअनुसार मनाङ र हुम्लाबाहेक ७५ जिल्लामा डेङ्गु सङ्क्रमण पुष्टि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका दुई जिल्ला ललितपुर र काठमाडौँमा सबैभन्दा बढी डेङ्गु सङ्क्रमित पुष्टि भएका थिए। ललितपुरमा त कतिपय परिवारका सम्पूर्ण सदस्यलाई नै डेङ्गु पुष्टि भएको थियो। यसबाट यो रोग एउटै घरभित्र कति छिटो फैलिन सक्छ भन्ने बुझिन्छ।

दक्षिणपूर्वी एसियासम्बन्धी मामिला हेर्ने विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको एउटा टोलीले काठमाडौँका विभिन्न स्थानको अवलोकन गर्दा डेङ्गी रोग सार्ने एडिस जातिको लामखुट्टेको फुल र लार्भा प्रशस्त भेटिएको जानकारी दिए। यो लामखुट्टेले सफा पानीमा फुल पार्ने हुँदा मनसुन र उक्त अवधि सकिएको एक महिनासम्म उच्च जोखिम हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

डेङ्गुको औषधि खोज्नुभन्दा लामखुट्टे नै सार्न नदिनु सजिलो र सुरक्षित उपाय हो। यसका लागि घर र घर वरिपरिको पानी नियन्त्रण गर्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण काम हो। विज्ञहरूले सुझाएका उपाय यी हुन्।

• खुला स्थानमा पानी जम्मा नगर्ने वा जम्मा हुनै नदिने।
• जोहो गरेर राखेको पानी छोपेर राख्ने।
• लामखुट्टेले सबैभन्दा मन पराउने ठाउँ टायर भएकाले टायरलाई जथाभावी नराख्ने।
• लामखुट्टे काटिएका बाँसमा पनि बस्ने र फुल पार्ने भएकाले त्यसमा पनि सावधानी अपनाउने।
• यो रोग दिनको समयमा टोक्ने लामखुट्टेबाट सर्ने हुँदा सुत्दा झुल टाँगेर सुत्ने।
• सकेसम्म फिक्का सेतो रङको शरीर ढाक्ने पहिरन लगाउने।
• लामखुट्टेको टोकाइबाट बचाउने मलम प्रयोग गर्ने।

सन् २०२२ नोभेम्बर ६ देखि १८ सम्म इजिप्टको शर्म अल शेखमा राष्ट्रसङ्घीय जलवायु सम्मेलन (कोप २७) भएको थियो। यो सम्मेलन विशेषतः जलवायुजन्य हानि नोक्सानी सम्बोधनका लागि अलग्गै कोष स्थापना गर्ने र सान्टियागो नेटवर्कलाई संस्थागत गर्ने ऐतिहासिक निर्णय गर्दै सुखद समापन भएको छ।

कोपको पहिलो हप्तामा दुई दिनसम्म चलेको विश्वव्यापी शिखर सम्मेलनले छओटा उच्चस्तरीय गोलमेच छलफल आयोजना गरेको थियो। यसले बढ्दो खाद्य सुरक्षा, जोखिममा परेका समुदाय, जलवायु कार्य (क्लाइमेट एक्सन), जलवायु वित्त, स्रोत र प्रविधिबारे ठोस निर्णय लिन उत्प्रेरित गरेको थियो।

• जलवायुजन्य हानि नोक्सानी सम्बोधनका लागि अलग्गै कोष स्थापना गर्ने।
• सान्टियागो नेटवर्कलाई संस्थागत गर्ने।
• पृथ्वीको तापक्रम वृद्धि १.५ डिग्री सेल्सियसमा कायम गर्ने मार्गमा थप प्रतिबद्धता जनाउने।
• वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसमा सीमित गर्न सन् २०३० सम्ममा सन् २०१९ को हरितगृह ग्याँसको तहलाई ४३ प्रतिशतले कटौती गर्नुपर्ने।

यी निर्णयमध्ये हानि नोक्सानीको छुट्टै कोष नेपालजस्ता कम कार्बन उत्सर्जन गर्ने तर बढी असर भोग्ने मुलुकका लागि विशेष महत्त्वको छ। किनभने बाढी, पहिरो र हिमताल फुट्ने जस्ता घटनाबाट हुने क्षति बेहोर्न ठुलो स्रोत चाहिन्छ।

नेपालले स्थानीय अनुकूलनमा गरेको अनुकरणीय कामको प्रस्तुतिले सन् २०१० देखि अनुकूलनमा नेपालले लिएको नेतृत्व र हालसम्म भएका उपलब्धिले विश्वसामु चर्चा बटुलेको छ। 'अनुकूलन अभ्यासमा नेपालबाट विश्व समुदायले सिक्न सक्छ' भन्ने कुरा कोप २७ मा स्पष्ट रूपमा स्थापित भएको छ।

साथै सम्मेलनका दौरान मधेस प्रदेशको Community Development & Advocacy Forum Nepal नामक गैरसरकारी संस्थाले स्थानीय तहमा जलवायु अनुकूलनका क्षेत्रमा उल्लेख्य काम गरेको भन्दै जलवायु अनुकूलनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड पाएको छ। यसले नेपालको उपस्थितिलाई अझ नयाँ उचाइमा पुर्‍याएको छ।

नो मोर मेल्टिङ, नो मोर लसेस भन्ने नारासहित नेपालका युवा, महिला, आदिवासी र गैरसरकारी संस्थाले नेपालले भोगेको समस्या र विकसित राष्ट्रहरूको जवाफदेहीलाई जोडदार रूपमा उठाएका छन्। हिउँ पग्लिनु र क्षति बढ्नु नेपालका लागि टाढाको कुरा नभई दैनिक भोगाइको कुरा हो भन्ने सन्देश यसले दिएको छ।

माथिका तीनओटा घटना फरक फरक क्षेत्रका हुन्, तर तिनलाई एकैपटक हेर्दा संसार र आफ्नो देश दुवैको तस्बिर बन्छ। एउटा खेलकुदको हो, एउटा स्वास्थ्यको हो र एउटा वातावरणको हो।

विद्यार्थीले समसामयिक घटनाको जानकारी राख्दा धेरै फाइदा हुन्छ। यसले पढेको ज्ञानलाई वास्तविक जीवनसँग जोड्छ र नागरिकका रूपमा जिम्मेवार बन्न सिकाउँछ।

• आफ्नो देश र विश्वमा भइरहेका परिवर्तनको जानकारी हुन्छ।
• डेङ्गुजस्ता समस्याबाट आफू, परिवार र छिमेकलाई जोगाउने उपाय समयमै थाहा हुन्छ।
• पाठ्यपुस्तकमा पढेको कुरा वास्तविक घटनासँग जोडेर बुझ्न सकिन्छ।
• सही र गलत सूचना छुट्याउने बानी बस्छ।
• छलफल, हाजिरी जवाफ र परीक्षामा सोधिने प्रश्नको जवाफ दिन सजिलो हुन्छ।
• समाजका समस्यामा आफ्नो भूमिका के हुन सक्छ भन्ने सोच विकास हुन्छ।

• समसामयिक घटनासम्बन्धी समाचार, लेख आदि सङ्कलन गरी कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
• तपाईंको समुदायमा घटेका समसामयिक घटनासँग सम्बन्धित रही समाचारको एउटा नमुना तयार पार्नुहोस्।
• समसामयिक विषयवस्तुसँग सम्बन्धित रही कक्षामा हाजिरी जवाफ प्रतियोगिता सञ्चालन गर्नुहोस्।