सामाजिक समस्या र अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाको भूमिका

हरेक समाजमा केही न केही समस्या र विकृति देखा पर्छन् । बालश्रम, मानव अधिकारको उल्लङ्घन, कार्यस्थलमा हुने विभेद र शोषण, अशिक्षा, गरिबी र विपत्‌पछिको अभाव यस्तै समस्या हुन् । यी समस्या एउटै देशको सीमाभित्र मात्र सीमित रहँदैनन् । त्यसैले तिनको न्यूनीकरणका लागि विभिन्न सङ्घसंस्थाले काम गरिरहेका छन् ।

समाजमा सचेतना अभिवृद्धि गर्ने, सामाजिक उत्थान गर्ने र विकासका काममा सघाउने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाको ठूलो योगदान रहेको छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, श्रम, मानव अधिकार र विपत् व्यवस्थापनजस्ता समाजका विभिन्न क्षेत्रमा कुनै न कुनै अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले सरकार, स्थानीय निकाय र समुदायसँग सहकार्य गरिरहेका हुन्छन् । यस्ता संस्थाले पैसा मात्र होइन, सीप, प्रविधि र नयाँ जानकारी पनि ल्याउँछन् ।

सामाजिक समस्या तथा विकृति न्यूनीकरणका लागि सहकार्य गरिरहेका अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमध्ये केही यी हुन् :

• ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल
• सेभ द चिल्ड्रेन
• अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन
• रेडक्रस
• एम्नेस्टी इन्टरनेसनल

एम्नेस्टी इन्टरनेसनल मानव अधिकारका क्षेत्रमा कार्य गर्ने एक विश्वव्यापी संस्था हो । यसको स्थापना सन् १९६१ मा भएको हो । यस संस्थाले विश्वको १५० भन्दा बढी देशमा आफ्ना गतिविधि सञ्चालन गरिरहेको छ । नेपालमा पनि यो संस्थाले आफ्ना गतिविधि सञ्चालन गर्दै आएको छ ।

संसारका कुनै पनि कुनामा हुने मानव अधिकार उल्लङ्घन र ज्यादतीका घटनामा एम्नेस्टी इन्टरनेसनलले खबरदारी गर्ने काम गर्छ । त्यस्ता घटना सार्वजनिक गरेर यसले उल्लङ्घन र ज्यादती रोक्न सम्बन्धित पक्षलाई दबाब सिर्जना गर्दै आएको छ । मानव अधिकारका विषयमा जनचेतना अभिवृद्धि गराउने काममा पनि यो संस्था क्रियाशील छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन संयुक्त राष्ट्रसङ्घको विशिष्टीकृत संस्था हो । यसको स्थापना सन् १९१९ मा भएको थियो । यसले विशेष गरी श्रम, श्रमिक र कार्यस्थलमा हुने गरेका अनियमितता तथा विभेदका विरुद्धमा काम गरिरहेको छ । काम गर्ने ठाउँ सुरक्षित होस्, ज्याला उचित होस् र कसैमाथि पनि अन्याय नहोस् भन्ने कुरामा यसको ध्यान रहन्छ ।

नेपालले सन् १९६६ मा अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनको सदस्यता लिएको हो । त्यसपछि यस संस्थाले नेपालमा सुरक्षित कार्यक्षेत्रका लागि सहकार्य गर्दै आइरहेको छ । बालश्रमलाई निरुत्साहित गर्न पहल गर्ने र मानव अधिकार तथा श्रम अधिकारका बारेमा सचेतना अभिवृद्धि गर्ने कार्यमा पनि यो संस्था क्रियाशील छ । कार्यस्थलमा हुने विभेद र शोषणको अन्त्यका लागि यसले निरन्तर पहल गर्दै आएको छ ।

सेभ द चिल्ड्रेनको स्थापना सन् १९१९ मा बेलायतमा भएको हो । यो अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था हो । यो संस्था शिक्षा, स्वास्थ्य हेरचाह र आर्थिक अवसरका माध्यमबाट बालबालिकाको जीवनस्तर सुधारमा क्रियाशील छ । यसले विपत्, महामारी र द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्रमा आकस्मिक सहयोग पनि उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

यी संस्थाहरूको काम फरक फरक देखिए पनि तिनको साझा लक्ष्य एउटै छ, त्यो हो मानिसको मर्यादामा बाँच्न पाउने अवस्था बनाउनु । एम्नेस्टी इन्टरनेसनलले अधिकार हनन भएका बेला आवाज उठाइदिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनले काम गर्ने मानिसलाई सुरक्षा र सम्मान दिलाउन खोज्छ । सेभ द चिल्ड्रेनले बालबालिकाको पढाइ, स्वास्थ्य र भविष्यमा लगानी गर्छ । यी तीनवटै काम मिल्दा समाजका विकृति र समस्या क्रमशः घट्दै जान्छन् ।

• माथि उल्लिखित संस्थाहरूको भूमिकालाई समेटेर संवाद तयार पार्नुहोस् ।
• एम्नेस्टी इन्टरनेसनल र अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनसँग सम्बन्धित थप जानकारी सङ्कलन गरी कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
• तपाईंको समुदायमा सामाजिक समस्या समाधानमा क्रियाशील विभिन्न सङ्घसंस्थाहरूको खोजी गरी उनीहरूको कार्यक्षेत्रसमेत पहिचान गर्नुहोस् ।

तपाईं बस्ने समाजमा पाँच जना मानिसलाई भेटी सामाजिक विकृति र समस्याका रूपमा रहेको बालश्रम शोषणको न्यूनीकरण गर्न कस्ता कस्ता काम गर्नुपर्दछ भन्ने सुझाव सङ्कलन गर्नुहोस् र कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।