अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्वहरू

संसारमा केही मानिस यस्ता हुन्छन् जसले आफ्नो व्यक्तिगत फाइदामा मात्र ध्यान दिँदैनन्। उनीहरू सारा मानव जातिको भलाइका लागि जीवनभर काम गर्छन्। उनीहरूले गरेको कामको फाइदा एउटा गाउँ वा एउटा देशमा मात्र सीमित हुँदैन, विश्वभरका मानिसले त्यसको लाभ पाउँछन्। यस्ता व्यक्तिलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व भनिन्छ। विश्वको इतिहासमा यस्ता धेरै व्यक्तित्व भइसकेका छन्। तीमध्ये हेनरी ड्युना र मदर टेरेसाको जीवन र योगदान यहाँ चिनाइएको छ। दुवैले दुःखमा परेका मानिसलाई देखेर चुप लागेर बस्न सकेनन्, बरु त्यही दुःख हटाउने संस्था नै खडा गरे।

हेनरी ड्युना एक मानवतावादी समाज सुधारक थिए। उनको जन्म सन् १८२८ मे ८ मा स्विजरल्यान्डको जेनेभामा भएको थियो। उनको परिवार आर्थिक रूपमा सम्पन्न थियो, त्यसैले उनलाई आफ्नै जीविकाको चिन्ता थिएन। पेसाले उनी उद्यमी थिए र व्यापारको काममा टाढा टाढा यात्रा गर्थे। सम्पन्न परिवारमा जन्मिएको मानिसले चाहेको भए आरामको जीवन बिताउन सक्थ्यो, तर ड्युनाले पछि गएर आफ्नो सम्पूर्ण जीवन नै मानव सेवामा समर्पित गरे।

व्यापारकै सिलसिलामा ड्युना सन् १८५९ मा इटलीको भ्रमणमा गएका थिए। त्यही भ्रमणको क्रममा उनले अस्ट्रिया र फ्रान्सबिचको सोल्फेरिनोको युद्ध नजिकबाट अवलोकन गर्ने मौका पाए। त्यस युद्धमा उनले सैनिकहरूले ज्यान गुमाएको देखे। घाइते सैनिकहरू उपचारको अभावमा छटपटाएर मरिरहेका थिए। कसैलाई औषधी दिने, घाउ सफा गर्ने र सुरक्षित ठाउँमा पुर्‍याउने व्यवस्था थिएन। यो दृश्यले ड्युनालाई अत्यन्त दुःखी बनायो। उनले सोचे, युद्ध रोक्न नसके पनि घाइतेको उपचार त गर्न सकिन्छ।

स्विजरल्यान्ड फर्किएपछि ड्युनाले आफूले देखेको दृश्य बिर्सन सकेनन्। उनले त्यही पीडालाई अक्षरमा उतारे र 'अ मेमोरी अफ सोल्फेरिनो' नामक किताब प्रकाशन गरे। यसै किताबमार्फत उनले युद्धमा घाइते सैनिकहरूलाई औषधी उपचार गर्ने संस्था खोल्नुपर्ने विचार व्यक्त गरे। उनको यो प्रस्तावलाई स्विजरल्यान्ड सरकारले सहमति जनायो। यसरी एउटा किताबबाट सुरु भएको विचार सरकारको समर्थनसम्म पुग्यो।

रेडक्रस एकै दिनमा बनेको होइन। यो विचारबाट संस्थासम्म पुग्ने क्रम यसरी अगाडि बढ्यो।

• सन् १८५९ मा इटलीमा सोल्फेरिनोको युद्ध नजिकबाट देखेर ड्युना दुःखी भए।
• स्विजरल्यान्ड फर्केर उनले 'अ मेमोरी अफ सोल्फेरिनो' किताब प्रकाशन गरे।
• किताबमार्फत घाइते सैनिकको उपचार गर्ने संस्था खोल्ने प्रस्ताव राखे।
• स्विजरल्यान्ड सरकारले उक्त प्रस्तावमा सहमति जनायो।
• सन् १८६३ फेब्रुअरी १७ मा ड्युना र उनका साथीहरू मिलेर रेडक्रस स्थापना गरे।

रेडक्रस स्थापना भएपछि ड्युनाले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन मानव सेवामा समर्पित गरे। उनको अथक प्रयासपछि रेडक्रस जस्तो अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको स्थापना भयो र यसले आज संसारभर काम गरिरहेको छ। यस संस्थाका शाखाहरू विश्वभरै खोलिएका छन्। नेपालमा पनि वि.सं. २०२० मा यो संस्था स्थापना भई मानव सेवाका कार्य गर्दै आएको छ। रेडक्रसले गर्ने मुख्य कामहरू यी हुन्।

• युद्धमा घाइते भएकालाई औषधी उपचार गर्ने।
• विपत्बाट पीडितलाई आपतकालीन सेवा उपलब्ध गराउने।
• रगत भण्डारण गर्ने र आवश्यक परेकालाई वितरण गर्ने।
• यस्तै विभिन्न प्रकारका सामाजिक सेवा सञ्चालन गर्ने।

हेनरी ड्युनाको योगदानलाई कदर गर्दै सन् १९०२ मा नोबेल शान्ति पुरस्कारद्वारा सम्मान गरियो। विश्व मानव समाजका लागि यस्तो महान कार्य गर्ने ड्युनाको मृत्यु सन् १९१० अक्टोबर ३० मा हेइडेन, स्विजरल्यान्डमा भयो। उनी यस संसारमा भौतिक रूपमा नरहे पनि उनको अपुरणीय योगदानका कारण संसारभर अविस्मरणीय छन्। हरेक वर्ष उनको जन्म दिनको अवसर पारी सम्मानस्वरूप मे ८ मा अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस दिवस मनाइन्छ।

मदर टेरेसाको जन्म २६ अगस्ट सन् १९१० मा स्कोप्जे, मेसोडोनियामा भएको थियो। उनका बुवा सामान्य व्यापारी थिए। उनी ८ वर्षको हुँदा उनका बुवाको मृत्यु भयो। त्यसपछि उनको हेरचाह गर्ने जिम्मेवारी आमाले पूरा गरिन्। उनी सानैदेखि धर्म र समाजसेवाका कथाहरू सुन्नमा रुचि राख्थिन्। उनले १२ वर्षको उमेरमा आफ्नो जीवन मानव सेवामा समर्पित गर्ने निर्णय गरिन्। उनी १८ वर्षको उमेरमा सिस्टर अफ लरेटोमा आबद्ध भइन्।

सन् १९२९ मा टेरेसा भारतको दार्जिलिङ आइन्। त्यहाँ एक मिसिनरी विद्यालयमा अध्ययन गर्नुका साथै गरिब, अनाथ र असहाय बालबालिकालाई शिक्षा पनि दिइन्। त्यहाँ रहँदा उनले गरिब, असहाय, अनाथ र दुःखीको कथा राम्ररी देख्न र बुझ्न पाइन्। जसले गर्दा उनलाई अझ मानव सेवा गर्न प्रेरित गर्‍यो। सन् १९४६ मा कलकत्तामा भएको हिंसात्मक धार्मिक दङ्गाबाट पीडित भएकालाई उनले आपतकालीन सेवा प्रदान गरिन्।

सन् १९५० मा उनको सक्रियतामा भारतको कलकतामा मिसिनरी अफ च्यारिटी स्थापना भयो। यस संस्थामार्फत गरिब, अनाथ, असहाय र दुःखीलाई आवास, शिक्षा, स्वास्थ्यलगायत विभिन्न मानव सेवा उपलब्ध गराइएको थियो। जसको घर थिएन, उसलाई बस्ने ठाउँ मिल्यो। जो विद्यालय जान सक्दैनथ्यो, उसले पढ्न पायो। बिरामी भएर छटपटाइरहेकाले उपचार पायो। यस संस्थाले आफ्नो सेवालाई अहिलेसम्म निरन्तरता दिइरहेको छ।

यस्तो महान कार्यका लागि मदर टेरेसालाई विभिन्न पुरस्कार तथा सम्मान प्रदान गरिएको छ। पुरस्कारबाट प्राप्त रकम पनि उनले आफ्नो लागि नराखी मिसिनरी संस्थामै राखिन्। यसैले उनी पुरस्कारका लागि होइन, सेवाका लागि काम गर्थिन् भन्ने बुझिन्छ।

गरिब, असहाय र दुःखीका ढुकढुकी बनेकी महान समाजसेवी मदर टेरेसाको मृत्यु सन् १९९७ सेप्टेम्बर ५ मा भारतको कलकत्तामा भएको थियो। उनको निस्वार्थ कार्यबाट आज विश्व समाज प्रेरित भएको छ। उनको देहान्तपछि मिसिनरी अफ च्यारिटीको उत्तराधिकारीका रूपमा सिस्टर निर्मलाले कार्य गरिरहेकी छन्। सिस्टर निर्मलाको जन्म नेपालमा भएको थियो। यसरी मदर टेरेसाले सुरु गरेको सेवा उनको मृत्युपछि पनि रोकिएन।

हेनरी ड्युना युरोपका एक सम्पन्न व्यापारी थिए र मदर टेरेसा एक सामान्य व्यापारीकी छोरी थिइन्। दुवैको जन्म ठाउँ, समय र अवस्था फरक थियो। तर दुवैले अर्काको दुःख देखेर त्यसलाई आफ्नो दुःख ठाने र त्यही दुःख हटाउन संस्था नै खडा गरे। दुवैलाई नोबेल शान्ति पुरस्कारले सम्मान गरियो र दुवैले स्थापना गरेका संस्था आज पनि चलिरहेका छन्। यही कारण उनीहरू अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व मानिन्छन्।

• दुई समूहमा विभाजन भई हेनरी ड्युना र मदर टेरेसाको योगदानबाट प्राप्त गर्ने प्रेरणाका कुरा सम्बन्धमा छलफल गरी निष्कर्ष कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
• तपाईंको समुदायमा मानवसेवामा संलग्न व्यक्ति वा संस्थाहरू हुन सक्छन्। उहाँलाई भेटेर वा सम्पर्क गरेर जानकारी सङ्कलन गर्नुहोस्। त्यस कार्यबाट तपाईंलाई प्राप्त भएको प्रेरणा कक्षामा सुनाउनुहोस्।