कुनै एक ठाउँबाट सामान र मानिस अर्को ठाउँमा लैजान यातायातको आवश्यकता पर्दछ। सूचनाको सहज र प्रभावकारी आदान प्रदान गर्न सञ्चार पूर्वाधारको विकास हुनु आवश्यक छ।
यातायात र सञ्चार सँगै राखिनुको कारण छ। दुवैले एउटै काम गर्छन्, दुरी घटाउने। फरक यति हो कि यातायातले वस्तु र मानिस सार्छ भने सञ्चारले सूचना सार्छ। यही एउटा वाक्यले पूरै पाठ समेट्छ।
गाउँमा बाटो पुगेपछि
आफ्नै गाउँमा मोटर बाटो जोडिएकामा गङ्गामाया धेरै खुसी छिन्। पहिला पहिला दुई दिनको बाटो हिँडेर माइत जाने उनी गाउँमा मोटर पुगेपछि तीन घण्टाको गाडीको यात्रापछि माइत पुग्दा औधी खुसी छिन्। हिजोअस्ती कुनै सहर घुम्न वा काम विशेषले बाहिर जाँदा पनि हिँडेर जानुपर्नेमा आज मोटर चढेर जाँदा उनलाई आनन्दको अनुभव भयो।
हिजो गाउँबेँसी गर्दा मकै धान बोकेको, उकालो बाटो हिँडेको ज्यान आज गाडी चढ्ने अवस्थामा पुगेको छ। उनको हातमा स्मार्टफोन छ। यसबाट उनी सहरमा रहेका आफन्तसँग कुराकानी गर्ने, सामाजिक सञ्जाल चलाउने र समाचार पढ्ने आदि गर्छिन्। गाउँमा टेलिफोन, मोबाइल र इन्टरनेट आदिको सुविधा विस्तार भएको छ।
यातायातको सुविधाले गर्दा सहरमा बसेर पनि मानिसले गाउँमा उत्पादित तरकारी र फलफूल खान पाएका छन्। गाउँमा उत्पादन गरिएका वस्तुले बजार पाएका छन्।
दुई दिनको बाटो तीन घण्टामा झर्नु आराम मात्र होइन। सोच्नुहोस्, अब के के सम्भव भयो जुन पहिले थिएन। बिरामी परे अस्पताल पुर्याउन सकिन्छ, र यसले जीवन बचाउँछ। टाढाको विद्यालय वा क्याम्पस जान सकिन्छ। तर सबैभन्दा ठुलो परिवर्तन तरकारीको हो। बाटो नहुँदा बढी भएको तरकारी बजार पुग्नुअघि नै कुहिन्थ्यो, त्यसैले किसानले आफूलाई चाहिनेभन्दा बढी उमार्दैनथे। बाटो पुगेपछि त्यही बढी उत्पादन आम्दानी बन्यो। त्यसैले बाटोले यात्रा मात्र सजिलो बनाउँदैन, बजार नै जन्माउँछ। यही कारणले सडकले गाउँको अर्थतन्त्र फेरिदिन्छ।
यातायातका पूर्वाधार
यस्ता पूर्वाधारको विकास गर्न सकियो भने एक ठाउँमा उत्पादन भएका सामान वा वस्तु अर्को ठाउँमा पुर्याउन सजिलो हुन्छ। उद्योगधन्दा र व्यापार व्यवसायको विकास गर्न सजिलो हुन्छ। उद्योगका लागि कच्चा पदार्थ ल्याउन र उत्पादित वस्तु बिक्री वितरण गर्न पनि सहज हुन्छ। शिक्षा र स्वास्थ्य सुविधाको सहज पहुँचका लागि पनि यातायातको आवश्यकता पर्दछ।
सडक बनाउन समथर वा थोरै उकालो जमिन चाहिन्छ। नेपालका धेरै बस्ती भिरालो पहाडमा छन्, जहाँ सडक बनाउँदा लागत धेरै हुन्छ र पहिरोको खतरा पनि रहन्छ। केबलकार माथिबाट जान्छ, त्यसैले जमिन कस्तो छ भन्ने कुराले यसलाई रोक्दैन। यसै कारणले नेपालजस्तो पहाडी देशमा केबलकार यातायातको महत्त्वपूर्ण साधन बन्न सक्छ।
सञ्चार
सञ्चारको पहुँच नहुँदा हामीलाई धेरै कुराको जानकारी प्राप्त गर्न गाह्रो हुन्छ। मानिसले आफ्नो भावना, विचार, खबर र सूचनाहरू आदान प्रदान गर्न सञ्चारको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
सञ्चारका साधन
टेलिफोन, मोबाइल, फ्याक्स, रेडियो, पत्रपत्रिका र इन्टरनेटको सुविधा हुँदा हामीले सजिलै सूचना आदान प्रदान गर्न सक्छौँ। इन्टरनेटको विकासले घरमै बसेर पढ्न र अरू काम गर्न सजिलो भएको छ। यसबाट संसारभरको खबर एकैछिनमा प्राप्त गर्न सकिन्छ। नयाँ नयाँ ज्ञान र प्रविधिका बारेमा जानकारी पाइन्छ। काम गर्न छिटो, सजिलो र सहज हुन्छ।
एउटा कुरा ध्यान दिनुहोस्। पहिले सूचना पठाउन कुनै वस्तु नै पठाउनुपर्थ्यो, अर्थात् चिठी। चिठी हिँडेर, घोडा चढेर वा गाडी चढेर मात्र पुग्थ्यो। त्यसैले सूचनाको गति यातायातको गतिभन्दा बढी हुन सक्दैनथ्यो। टेलिफोन आएपछि पहिलो पटक सूचना कुनै वस्तु नसारीकनै पुग्न थाल्यो। यही नै सञ्चारको सबैभन्दा ठुलो उपलब्धि हो। आज गाउँमा बसेको मानिसले संसारको अर्को छेउको खबर एकैछिनमा थाहा पाउँछ, र त्यसका लागि कोही कतै हिँड्नु पर्दैन।
दुवैको तुलना
| आधार | यातायात | सञ्चार |
|---|---|---|
| के सार्छ | मानिस र सामान | सूचना, भावना, विचार र खबर |
| साधन | सडक, हवाई, जल यातायात, केबलकार | टेलिफोन, मोबाइल, फ्याक्स, रेडियो, पत्रपत्रिका, इन्टरनेट |
| मुख्य फाइदा | उत्पादनले बजार पाउँछ, उद्योग र व्यापार बढ्छ | जानकारी तुरुन्तै पाइन्छ, काम छिटो र सहज हुन्छ |
| शिक्षा स्वास्थ्यमा | विद्यालय र अस्पतालसम्म पुग्न सजिलो | घरमै बसेर पढ्न र जानकारी लिन सजिलो |
| साझा काम | दुवैले दुरी घटाउँछन् |
इन्टरनेटले संसारभरको खबर एकैछिनमा ल्याउँछ, तर आउने हरेक खबर सही नै हुन्छ भन्ने छैन। सामाजिक सञ्जालमा कसैले पनि जे पनि लेख्न सक्छ। त्यसैले कुनै समाचार पढेपछि तुरुन्तै अरूलाई नपठाउनुहोस्। पहिले सोध्नुहोस्, यो कसले लेखेको हो, र यही कुरा भरपर्दो अर्को ठाउँमा पनि छ? यो बानी सञ्चारको सुविधा प्रयोग गर्ने हरेक मानिसलाई चाहिन्छ।
अघिल्लो पाठमा शिक्षा र स्वास्थ्य पढियो, जसले मानिस बनाउँछन्। यस पाठमा यातायात र सञ्चार पढियो, जसले दुरी घटाउँछन्। यी चारै मिलेर एउटै काम गर्छन्: विकास हुन दिने जग बनाउने। र यी चारै आपसमा जोडिएका छन्। बाटो नभए विद्यालय टाढा पर्छ। सञ्चार नभए स्वास्थ्यको जानकारी पुग्दैन। पूर्वाधार यसैले सधैँ सँगै बनाइन्छ, एक्लै होइन।
पूरा पाठ तपाईंकै लागि तयार छ
क्रियाकलाप, अभ्यास परीक्षा, प्रस्तुतीकरण र भिडियो हेर्न - र हरेक विषयमा आफ्नो प्रगति र आत्मविश्वास स्कोर ट्र्याक गर्न - निःशुल्क खाता बनाउनुहोस्।
यस पाठका मुख्य शब्द तल दिइएका छन्।
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| यातायात | मानिस र सामान एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा लैजाने काम र त्यसका साधन |
| सञ्चार | सूचना, भावना, विचार र खबर आदान प्रदान गर्ने काम र त्यसका साधन |
| आदान प्रदान | लिने र दिने काम, साटासाट |
| सडक यातायात | बाटोमा गुड्ने साधनबाट हुने यातायात |
| हवाई यातायात | हवाईजहाज र हेलिकप्टरबाट हुने यातायात |
| जल यातायात | डुङ्गा र जहाजबाट पानीमा हुने यातायात |
| केबलकार | तारमा झुन्डिएर माथिबाट जाने यातायातको साधन |
| कच्चा पदार्थ | उद्योगमा सामान बनाउन प्रयोग हुने प्रारम्भिक वस्तु |
| बिक्री वितरण | उत्पादित वस्तु बेच्ने र पुर्याउने काम |
| उद्योगधन्दा | वस्तु उत्पादन गर्ने साना ठुला व्यवसाय |
| बजार | वस्तु किनबेच हुने ठाउँ वा अवसर |
| पत्रपत्रिका | समाचार छापिने अखबार र पत्रिका |
| फ्याक्स | कागजमा लेखिएको कुरा टाढा पठाउने पुरानो यन्त्र |
| सामाजिक सञ्जाल | इन्टरनेटमा एकअर्कासँग जोडिने र कुरा साट्ने माध्यम |
| पहुँच | कुनै सुविधासम्म पुग्न सक्ने अवस्था |
यहाँ अरू १ खण्ड छन् - सबै पढ्न लगइन गर्नुहोस्।
यो क्रियाकलाप १ (जम्मा ७) को झलक हो - पूरै हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
कुनै एक ठाउँबाट सामान र मानिस अर्को ठाउँमा लैजान यातायातको आवश्यकता पर्दछ।
याद राख्नुपर्ने अरू ९ बुँदा छन् - बाँकी हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
प्रश्न १ / १०
यस विषयको भिडियो हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
बाटो पुगेपछि गाउँमा के फेरियो
- दुई दिनको हिँडाइ तीन घण्टाको यात्रा भयो
- बिरामी परे समयमै अस्पताल पुग्न सकिने भयो
- गाउँको तरकारी र फलफूलले बजार पायो
- सहरका मानिसले गाउँको उत्पादन खान पाए
- उद्योग, व्यापार र व्यवसाय सुरु हुन थाले