कवि कृष्णप्रसाद भट्टराईद्वारा रचित आमा सामाजिक विषयवस्तुमा आधारित कविता हो। कविता अनुभूतिप्रधान साहित्यिक विधा हो। यस कवितामा आमाको माया, त्याग र वात्सल्यलाई दैनिक जीवनका साना साना दृश्यमार्फत देखाइएको छ, र अन्त्यमा आमा किन अपूरणीय छिन् भन्ने निष्कर्षमा पुगिएको छ।
कविताका पङ्क्ति
को खा को खा भनी खाना नानीलाई खुवाउँछिन्
बगाई दुधको धारा शिशुलाई नुहाउँछिन्
मातृवात्सल्य रित्तिन्न जस्तै दुःख भए पनि
बचरा गुँड छोडेर टाढा टाढा गए पनि।
. . . . .
धर्तीमै छ सबै चिज खोजे मिल्छ घरी घरी
तर जन्म दिने आमा पाइँदैन कसै गरी।
यहाँ राखिएका पङ्क्ति शिक्षक निर्देशिकाले उद्धृत गरेका पङ्क्ति हुन्। पूरै कविता आफ्नो पाठ्यपुस्तकको पाठ ९ मा पढ्नुहोस्।
यो कविता दुई भागमा बाँडेर हेर्नुहोस्। पहिलो भागमा कविले देखाउँछन्: आमाले खाना खुवाएको, नुहाइदिएको, छाती चुसाएको। यी सबै आँखाले देख्न सकिने साना दृश्य हुन्। दोस्रो भागमा कविले निष्कर्ष निकाल्छन्: धर्तीमा सबै कुरा खोजे पाइन्छ, तर आमा पाइँदैन। पहिले प्रमाण, अनि निष्कर्ष। यही क्रम कविताको शक्ति हो। सिधै आमा महान् छिन् भनेको भए यति असर पर्दैनथ्यो।
व्याख्या नमुना
आमा कविताको प्रस्तुत अंशमा आमाको अपूरणीय महत्त्व देखाइएको छ। यस धर्तीमा मानिसलाई चाहिने लगभग सबै कुरा उपलब्ध छन्। खोज्दै जाने हो भने धन, सम्पत्ति, वस्तु र अवसर पटकपटक पाउन सकिन्छ। हराएको कुरा फेरि किन्न सकिन्छ, बिग्रेको कुरा फेरि बनाउन सकिन्छ।
तर जन्म दिने आमा भने कुनै पनि उपायले फेरि पाउन सकिँदैन। अतः संसारमा खोजेपछि सबै कुरा सहजै पाउन सकिन्छ तर जन्म दिने आमालाई पाउन सकिँदैन। यस कारण आमा सधैँ सबैका निम्ति पूजनीय हुने आशय प्रस्तुत कवितांशले व्यक्त गरेको छ।
बोध प्रश्नोत्तर
| प्रश्न | उत्तर |
|---|---|
| आमाले मुटुको टुक्रालाई कहाँ अटाउँछिन्? | आमाले मुटुको टुक्रालाई आँखाभित्र अटाउँछिन्। |
| आमाले कसको सृष्टि बचाउँछिन्? | आमाले विधाताको सृष्टि बचाउँछिन्। |
| बालकको जिन्दगी कसरी बन्छ? | आमाले खाएको गाँस गाँसले बालकको जिन्दगी बन्छ। |
| आमाले बच्चालाई के गर्न खटाउँछिन्? | आमाले बच्चालाई छाती चुस्न खटाउँछिन्। |
माथिका उत्तर ध्यान दिएर हेर्नुहोस्, सबैले प्रश्नकै संरचना पछ्याएका छन्। प्रश्न आमाले मुटुको टुक्रालाई कहाँ अटाउँछिन् भन्ने थियो, उत्तर आमाले मुटुको टुक्रालाई आँखाभित्र अटाउँछिन् भन्ने भयो। खाली आँखाभित्र भन्ने मात्र लेखेको भए त्यो अपूरो हुन्थ्यो। बोध प्रश्नको उत्तर सधैँ पूरा वाक्यमा लेख्नुहोस्, र प्रश्नकै शब्द प्रयोग गर्नुहोस्।
मुटुको टुक्रा भनेर साँच्चै मुटुको टुक्रा भनिएको होइन। यो लाक्षणिक प्रयोग हो, अर्थात् शब्दको सिधा अर्थ नभई त्यसले जनाउने भाव लिइन्छ। यहाँ मुटुको टुक्रा भनेको छोराछोरी हुन्। यस्तै अर्को छ: आँखाभित्र अटाउनु। आँखाभित्र मान्छे कसरी अट्छ? अट्दैन, तर सधैँ आँखा अगाडि राख्नु, नजरबाट टाढा नहुन दिनु भन्ने भाव यसले दिन्छ। कविता पढ्दा यस्ता ठाउँमा रोकिनुहोस् र सोध्नुहोस्, यहाँ सिधा अर्थ लाग्छ कि भाव?
पूरा पाठ तपाईंकै लागि तयार छ
क्रियाकलाप, अभ्यास परीक्षा, प्रस्तुतीकरण र भिडियो हेर्न - र हरेक विषयमा आफ्नो प्रगति र आत्मविश्वास स्कोर ट्र्याक गर्न - निःशुल्क खाता बनाउनुहोस्।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| विधाता | सृष्टि गर्ने, ब्रह्मा, भाग्य लेख्ने मानिएको शक्ति |
| बचरा | चराको बच्चा |
| कोख | पेटको भित्री भाग, जहाँ बच्चा हुर्कन्छ |
| मातृवात्सल्य | आमाको मायाममता |
| गुँड | चराले बनाउने बास |
| धर्ती | पृथ्वी |
यहाँ अरू १५ खण्ड छन् - सबै पढ्न लगइन गर्नुहोस्।
यो क्रियाकलाप १ (जम्मा ६) को झलक हो - पूरै हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
आमा कवि कृष्णप्रसाद भट्टराईद्वारा रचित, सामाजिक विषयवस्तुमा आधारित कविता हो।
याद राख्नुपर्ने अरू ९ बुँदा छन् - बाँकी हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
प्रश्न १ / १०
यस विषयको भिडियो हेर्न लगइन गर्नुहोस्।