परिकल्पना सामाजिक कथा हो। सामाजिक कथा भनेको समाजमा घट्ने वा घट्न सक्ने घटनामा आधारित कथा हो। यस कथामा रजनी नाम गरेकी बालिकाले आफ्नो गाउँ कस्तो होस् भनी चित्रमा परिकल्पना गर्छिन्, र त्यही चित्रमार्फत गाउँको विकास कसरी सम्भव हुन्छ भन्ने विचार प्रस्तुत गरिएको छ।
परिकल्पना भनेको भविष्यमा कस्तो होस् भनी अहिल्यै मनमा बनाइने चित्र हो। यो सामान्य कल्पनाभन्दा फरक छ। कल्पना जे पनि हुन सक्छ, तर परिकल्पनामा योजना हुन्छ, अर्थात् त्यो साँच्चै पूरा गर्ने मनसाय हुन्छ। रजनीले चित्र कोरेकी मात्र होइनन्, त्यो गाउँ बनाउने अभियानमै लागेकी छिन्। कथाको शीर्षक यहीँ खुल्छ।
कथाको सार
रजनी नाम गरेकी बालिकाले आफ्नो गाउँ भविष्यमा कस्तो होस् भन्ने कुरा चित्रमा कोर्छिन्। त्यो चित्रमा प्रविधिले भरिपूर्ण, सुविधासम्पन्न र सफा गाउँ देखाइएको हुन्छ। आमासँग छलफल गर्दै उनी त्यो चित्रको व्याख्या गर्छिन्। पछि ठुलो भएपछि चित्रमा उल्लेख भएजस्तै गाउँ बनाउने अभियानमा लाग्ने कुरा गरेकी छिन्।
तर गाउँलाई चित्रमा भएजस्तै बनाउन एक जना मात्रैले सम्भव हुँदैन। समाजका सबै व्यक्ति एकजुट भए भने चित्रमा परिकल्पना गरेको जस्तै विकसित र सम्पन्न गाउँ बनाउन सकिन्छ भन्ने रजनीको विश्वास रहेको छ। बालबालिका भनेका भविष्यका कर्णधार हुन्। उनीहरूको सोचले देशको भविष्यको रूपरेखा कोरिन्छ। सबै बालबालिकाले गाउँको विकास गर्न आआफ्नो तर्फबाट जुट्नुपर्छ, र गाउँलाई असल र सभ्य बनाउन सरकारले पनि उचित कदम चाल्नुपर्छ भन्ने विचार यस कथामा प्रस्तुत गरिएको छ।
भावविस्तार नमुना
परिकल्पना कथाको यस कथांशमा गाउँको विकास गर्न स्थानीय बासिन्दा र सरकार एकजुट हुनुपर्छ अनि मात्र हाम्रो गाउँ वा ठाउँ हामीले सोचे जस्तो गरी विकास गर्न सकिन्छ भन्ने विचार व्यक्त गरिएको छ। विकसित गाउँको परिकल्पना गरेर बनाइएको चित्रको व्याख्या गर्ने क्रममा रजनीले आमासँग पछि ठुलो भएपछि चित्रमा उल्लेख भएजस्तै गाउँ बनाउने अभियानमा लाग्ने कुरा गरेकी छिन्। उनले प्रविधिले भरिपूर्ण गाउँ बनाउने सपना देखेकी छिन्।
गाउँलाई चित्रमा भए जस्तै बनाउन एक जना मात्रैले सम्भव हुँदैन। समाजका सबै व्यक्ति एकजुट भए भने चित्रमा परिकल्पना गरेको जस्तै विकसित र सम्पन्न गाउँ बनाउन सकिन्छ भन्ने रजनीको विश्वास रहेको छ। बालबालिका भनेका भविष्यका कर्णधार हुन्। उनीहरूको सोचले देशको भविष्यको रूपरेखा कोरिन्छ। हामीले सानैदेखि आफ्नो गाउँ आफैँ बनाउने सपना देख्नुपर्छ। यस्तो सपनालाई साकार बनाउन सबै युवा जुट्नुपर्छ। सबै मिलेर काम गर्ने हो भने नहुने कुरा केही छैन भन्ने कुरा रजनीको रहेको छ।
यसरी हामीले सानैदेखि देश र गाउँ तथा समाज विकसित बनाउने सपना देख्नुपर्छ। विदेशमा गएर अरूको नोकर हुनुभन्दा आफ्नै देशमा बसेर गाउँको विकास गरी गाउँलाई सर्वसम्पन्न बनाउन सबै बालबालिकाले सानैदेखि असल सोच राखेमा वा सकारात्मक परिकल्पना गरेमा नेपाल समृद्ध बन्न धेरै समय लाग्दैन भन्ने विचार यस कथांशमार्फत व्यक्त गरिएको छ।
यो कथाले सजिलो बाटो लिएको छैन, र त्यो ध्यान दिन लायक छ। यसले सपना देख भन्दै छाडेको छैन। सँगै तिन कुरा चाहिन्छ भनेको छ: सपना देख्ने बालबालिका, एकजुट हुने गाउँले, र उचित कदम चाल्ने सरकार। कुनै एउटा मात्र भए पुग्दैन। यसैले कथा सत्य लाग्छ। यदि रजनीले चित्र कोरिन् र गाउँ बन्यो भन्ने भए त्यो कथा नभई सपना मात्र हुन्थ्यो।
पात्र
| पात्र | भूमिका |
|---|---|
| रजनी | मुख्य पात्र। गाउँको विकसित रूप चित्रमा कोर्ने र त्यही बनाउने सपना देख्ने बालिका |
| आमा | रजनीको कुरा सुन्ने र छलफल गर्ने पात्र |
| गाउँले र सरकार | प्रत्यक्ष नबोले पनि कथाको केन्द्रमा रहेका, जसविना परिकल्पना पूरा हुँदैन |
पूरा पाठ तपाईंकै लागि तयार छ
क्रियाकलाप, अभ्यास परीक्षा, प्रस्तुतीकरण र भिडियो हेर्न - र हरेक विषयमा आफ्नो प्रगति र आत्मविश्वास स्कोर ट्र्याक गर्न - निःशुल्क खाता बनाउनुहोस्।
अनेकार्थी शब्द
एउटै शब्दका एकभन्दा बढी अर्थ हुन्छन् भने त्यसलाई अनेकार्थी शब्द भनिन्छ। कुन अर्थ लाग्ने भन्ने कुरा वाक्यले तय गर्छ।
यहाँ अरू १७ खण्ड छन् - सबै पढ्न लगइन गर्नुहोस्।
यो क्रियाकलाप १ (जम्मा ६) को झलक हो - पूरै हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
परिकल्पना सामाजिक कथा हो। सामाजिक कथा समाजमा घट्ने वा घट्न सक्ने घटनामा आधारित हुन्छ।
याद राख्नुपर्ने अरू ९ बुँदा छन् - बाँकी हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
प्रश्न १ / १०
यस विषयको भिडियो हेर्न लगइन गर्नुहोस्।