स्थायी बास सामाजिक कथा हो। सामाजिक कथा भनेको समाजमै भइरहेको कुनै समस्या वा सोचलाई पात्रमार्फत देखाउने कथा हो। यस कथाको मुख्य पात्र जुँगे जम्दार हुन्। जीवनभरि एउटा स्थायी बासको सपना बोकेर दौडिएका जम्दारको त्यो सपना अन्त्यसम्म पनि साकार हुँदैन, र त्यही अधुरो सपनाबाट कथाले जीवनकै एउटा गहिरो सत्य देखाउँछ।
स्थायी भनेको सधैँ रहने, नफेरिने। बास भनेको बस्ने ठाउँ। दुई शब्द जोड्दा सधैँका लागि बस्ने ठाउँ भन्ने अर्थ आउँछ। कथा पढ्दै जाँदा एउटा प्रश्न मनमा उठ्छ: साँच्चै त्यस्तो ठाउँ हुन्छ? पूरै कथा त्यही प्रश्नको उत्तर हो, र उत्तर अलिक अप्ठ्यारो छ।
कथाका मुख्य कुरा
| क्रम | कुरा |
|---|---|
| क | जुँगे जम्दारले जीवनभरि एउटा स्थायी बासको सपना बोक्नु र त्यसैका लागि दौडिनु |
| ख | जम्दारको जग्गा हातबाट फुत्किँदै जानु र स्थायी बासको योजना अधुरै रहनु |
| ग | अवकाश ग्रहण गरेको तिस वर्ष बित्दा पनि स्थायी बासको कल्पना साकार नहुनु |
| घ | बुढेसकालमा रोगाक्रान्त भई खाटमा ओछ्यान पर्नु |
| ङ | खाटमा लडेर स्मृतिपटमा विगतका पाना पल्टाउँदै जीवन नै स्थायी छैन भन्ने बोध हुनु |
बास त केवल जीवन बिताउने एउटा छाप्रो हो। त्यो स्थायी कहाँ हुन्छ?
यो प्रश्न जम्दारले आफैँलाई सोधेका हुन्, र यसैले कथाको ढोका खोल्छ। ध्यान दिनुहोस्, यहाँ बास खराब हो भनिएको छैन। भनिएको यति मात्र हो कि बासलाई नै जीवनको लक्ष्य बनाउँदा जीवन आफैँ छुट्छ।
भावविस्तार नमुना
स्थायी बास कथाको यस अंशले मानिसको जीवन त स्थायी छैन भने बास स्थायी हुँदैन भन्ने कुरा स्पष्ट पारेको छ। स्थायी बासका लागि जीवनभरि दौडिएका जुँगे जम्दारलाई मर्ने वेलामा बास स्थायी नहुने कुरा बोध हुन्छ। अवकाश ग्रहण गरेको तिस वर्ष बितिसक्दा पनि जम्दार बुढाको स्थायी बासको कल्पना साकार हुँदैन। खाटमा लडेर स्मृतिपटमा विगतका पाना पल्टाइरहँदा उनलाई लाग्छ, यो जीवन नै स्थायी छैन।
बास त केवल जीवन बिताउने एउटा छाप्रो हो। त्यो स्थायी कहाँ हुन्छ र? यहाँ सबै कुरा क्षणिक छन्। स्थायी बास बनाउने धोको त मानिसको जीवनमा कहिल्यै पूरा हुँदैन। स्थायी बासको खोजीमा मानिस व्यर्थ कुदिरहेको छ। स्थायी बासको सपना केवल भ्रान्ति हो। बासको स्थायीत्व भन्ने कुरा मानिसको सोचको विषय मात्र हो। बास जीवन बिताउने एउटा छाप्रो हो। मानिस जबसम्म जीवित हुन्छ तबसम्म उसको बास स्थायी हुन सक्दैन। यसलाई हामीले जसरी सोच्छौँ त्यसरी नै भोग्न सक्छौँ। आफूले प्राप्त गरेको बासलाई सकारात्मक ढङ्गबाट सोच्यौँ भने त्यो नै स्थायी हो र त्यसले जीवन जिउन सहज बनाउँछ।
अतः जीवन त स्थायी हुँदैन भने बास स्थायी हुनै सक्दैन। बास भनेको जीवन बिताउने छाप्रो मात्र हो। मानिसको स्थायी बास त मृत्यु ग्रहण गर्नु हो भन्ने कुरा उपर्युक्त कथांशले व्यक्त गरेको छ।
पहिलो पटक पढ्दा कथा निराशाजनक लाग्न सक्छ। स्थायी बास हुँदैन, सबै कुरा क्षणिक छ, अन्त्यमा मृत्यु नै स्थायी बास हो। तर भावविस्तारको बिचमा एउटा वाक्य लुकेको छ, र त्यही नै कथाको साँचो सन्देश हो:
आफूले प्राप्त गरेको बासलाई सकारात्मक ढङ्गबाट सोच्यौँ भने त्यो नै स्थायी हो र त्यसले जीवन जिउन सहज बनाउँछ।
अर्थात् कथाले घर नबनाऊ भनेको होइन। भनेको यति हो: जे छ त्यसलाई नहेरी जे छैन त्यसकै पछि दौडिँदा जीवन बित्छ। जम्दारको दुःख घर नभएको होइन, भएको घरमा कहिल्यै सन्तुष्ट नभएको हो। यही भेद बुझ्नु नै यस कथा पढ्नुको फल हो।
जिउँदाको जन्ती मर्दाको मलामी
यो उखानको अर्थ हो, जीवनभरि साथ दिने र मृत्युपछि पनि सँगै जाने। जन्ती भनेको बिहेमा जानेहरू र मलामी भनेको मृत्युपछि लास बोक्नेहरू हुन्। अर्थात् सुख र दुःख दुवैमा साथ दिने आफ्नो भन्ने मानिस।
कथामा यो उखान गहिरो अर्थ बोकेर आउँछ। जम्दारले जीवनभरि जग्गा र घरको पछि दौडे, तर अन्त्यमा खाटमा एक्लै छन्। सम्पत्तिले जिउँदाको जन्ती र मर्दाको मलामी हुँदैन, मानिसले मात्र हुन्छ। यही नै कथाले नबोली भनेको कुरा हो।
चरित्रचित्रण गर्ने तरिका
कुनै पात्रको स्वभाव, सोच र व्यवहार लेखेर देखाउनुलाई चरित्रचित्रण भनिन्छ। जुँगे जम्दारको चरित्रचित्रण गर्दा यी चार चरण पछ्याउनुहोस्।
| चरण | काम |
|---|---|
| १ | कथालाई ध्यानपूर्वक पढ्ने |
| २ | कथामा रहेका मुख्य मुख्य पात्र र तिनका भूमिकालाई टिपोट गर्ने |
| ३ | सम्बन्धित पात्रमा केन्द्रित भएर एक अनुच्छेदमा चरित्र चित्रण गर्ने |
| ४ | सफा र शुद्ध भाषाको प्रयोग गर्ने |
जुँगे जम्दार स्थायी बास कथाका मुख्य पात्र हुन्। उनी मिहिनेती र सपना देख्ने स्वभावका छन्, किनभने जीवनभरि एउटै लक्ष्य बोकेर दौडिरहे। तर उनको कमजोरी पनि त्यहीँ छ। उनी भएको कुरामा कहिल्यै सन्तुष्ट भएनन् र सधैँ नभएको कुराको पछि लागे। अवकाश लिएको तिस वर्षपछि पनि उनको सपना अधुरै रह्यो। अन्त्यमा रोगाक्रान्त भई खाटमा पर्दा उनलाई जीवन नै स्थायी छैन भन्ने बोध हुन्छ, र यही बोधले उनलाई कथाको सबैभन्दा सचेत पात्र बनाउँछ। जम्दारको चरित्रले हामीलाई सिकाउँछ कि लक्ष्य राख्नु राम्रो हो, तर लक्ष्यले नै जीवन खाइदियो भने त्यो लक्ष्य होइन बोझ हुन्छ।
कथाको बल घटनाको क्रममा हुन्छ, र क्रम सारमा बाँकी रहँदैन। आफ्नो नेपाली किताब खोलेर पूरै कथा पढ्नुहोस्, र पढ्दै जाँदा एउटा काम गर्नुहोस्: जुन ठाउँमा जम्दारको सपना फेरि एक पटक चुक्छ, त्यहाँ पेन्सिलले सानो चिनो लगाउनुहोस्। अन्त्यमा कति चिनो लागे गन्नुहोस्। त्यही गन्तीले कथाको भाव शब्दले भन्दा बलियो गरी बुझाइदिन्छ।
पूरा पाठ तपाईंकै लागि तयार छ
क्रियाकलाप, अभ्यास परीक्षा, प्रस्तुतीकरण र भिडियो हेर्न - र हरेक विषयमा आफ्नो प्रगति र आत्मविश्वास स्कोर ट्र्याक गर्न - निःशुल्क खाता बनाउनुहोस्।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| स्थायी | सधैँ रहने, नफेरिने |
| बास | बस्ने ठाउँ, बसोबास |
| आवास | बस्ने ठाउँ |
| ओछ्यान | सुत्ने ठाउँ, बिछ्यौना |
| अवकाश | जागिरबाट निवृत्त हुनु |
| रोगाक्रान्त | रोगबाट पीडित |
| झुप्रो | सानो र साधारण घर |
| छाप्रो | अस्थायी रूपमा बनाइएको सानो घर |
| स्मृतिपट | सम्झनाको पर्दा |
| क्षणिक | छोटो समय मात्र रहने |
| भ्रान्ति | भ्रम, गलत बुझाइ |
| धोको | पूरा गर्ने तीव्र इच्छा |
| साकार | पूरा भएको, रूप लिएको |
यहाँ अरू १७ खण्ड छन् - सबै पढ्न लगइन गर्नुहोस्।
यो क्रियाकलाप १ (जम्मा ८) को झलक हो - पूरै हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
स्थायी बास सामाजिक कथा हो। कार्यघण्टा ९। मुख्य पात्र जुँगे जम्दार हुन्।
याद राख्नुपर्ने अरू ९ बुँदा छन् - बाँकी हेर्न लगइन गर्नुहोस्।
प्रश्न १ / १०
यस विषयको भिडियो हेर्न लगइन गर्नुहोस्।