सामाजिक तथा आर्थिक उपलब्धि: वि.सं. २००७ देखि हालसम्म

वि.सं. २००७ सालमा नेपालमा प्रजातन्त्रको स्थापना भयो। त्यसपछिका वर्षहरूमा देशमा धेरै राजनीतिक घटना भए। राजनीतिक घटना वा परिवर्तन केवल सरकार फेरिने कुरा मात्र होइन। त्यसले मानिसको पढाइ, यात्रा, कमाइ, अधिकार र दैनिक जीवनमा समेत असर पार्छ। त्यसैले राजनीतिक परिवर्तनसँगै समाजमा र अर्थतन्त्रमा पनि परिवर्तन आउँछ।

वि.सं. २००७ देखि हालसम्म नेपालले शिक्षा, यातायात, सञ्चार, अधिकार, बैङ्क, उद्योग र व्यापारका क्षेत्रमा राम्रा उपलब्धि हासिल गरेको छ। यी उपलब्धिलाई दुई भागमा बाँडेर बुझ्दा सजिलो हुन्छ, सामाजिक उपलब्धि र आर्थिक उपलब्धि।

वि.सं. २००७ को परिवर्तनपछि देशका विभिन्न भागमा विद्यालयहरू खुले। पहिले थोरै मानिसले मात्र पढ्न पाउँथे। विद्यालय गाउँगाउँमा पुगेपछि सर्वसाधारणले शिक्षित हुने मौका पाए। यसैले देशमा साक्षरताको वृद्धि हुन थाल्यो।

उच्च शिक्षाको ढोका पनि खुल्दै गयो। वि.सं. २०१६ सालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापना भयो। वि.सं. २०४३ सालमा नेपाल संस्कृत विश्व विद्यालयको स्थापना भयो। वि.सं. २०४६ सालपश्चात् विभिन्न प्राविधिक शिक्षालय खोलिए र क्याम्पस तथा विश्वविद्यालयमा नयाँ विषयहरू पढाइ हुन थाल्यो। यसले देशमा दक्ष जनशक्ति निर्माणमा सहयोग पुर्‍यायो।

समाजमा प्राविधिक जनशक्ति तयार हुँदै गएपछि कृषि, उद्योग र पर्यटन क्षेत्रमा पनि विकास हुन थाल्यो। पढेलेखेका मानिसका लागि नयाँ नयाँ अवसर सिर्जना भए। अहिले शिक्षा मौलिक हकका रूपमा स्थापित भएको छ, अर्थात् पढ्न पाउनु हरेक नागरिकको अधिकार हो।

प्रजातन्त्रको स्थापना भएसँगै सडक यातायातको सुविधा बढ्दै गयो। सबै जिल्लामा मोटर बाटो पुग्यो। बाटो पुगेपछि मानिस र मालसामान एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ ओसारपसार गर्न सजिलो भयो। बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउन, विद्यार्थीलाई विद्यालय जान र किसानलाई उत्पादन बजारसम्म लैजान सहज भयो।

सञ्चारका क्षेत्रमा पनि उत्तिकै परिवर्तन आयो। पत्रपत्रिका, रेडियो, एफ.एम., टेलिफोन, मोबाइल फोन, टेलिभिजन र इन्टरनेटको प्रयोग बढ्यो। यी साधनबाट मानिसले देश विदेशका समाचार तुरुन्तै थाहा पाउन थाले। सूचना पाएपछि मानिसमा चेतनाको विकास भयो र आफ्नो अधिकारबारे बुझ्न थाले।

सरकारले विकासका कार्यक्रममा नागरिकको सहभागिताको नीति लियो। यसपछि नागरिक आफ्नो गाउँ वा ठाउँमा सरकारले सञ्चालन गरेका कार्यक्रममा सहभागी हुन थाले। बिस्तारै नागरिक आफैँ पनि विकासका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न र सहभागी हुन थाले। बाटो, खानेपानी, विद्यालय भवन र सिँचाइजस्ता काम गाउँलेले आफैँ मिलेर गर्न थालेपछि काम छिटो सकिने र दिगो हुने भयो।

कानुन तथा संविधानले सबै जाति र समुदायको अधिकार ग्यारेन्टी गर्‍यो। कसैले कसैलाई हेप्ने र शोषण गर्ने अवस्था रहेन। संविधानमा नै छुवाछुत गरे दण्डनीय हुने व्यवस्था गरियो। यसका साथै सबैका लागि सामाजिक न्यायको सुनिश्चितता पनि गरियो। पछि परेका व्यक्ति वा समुदायको हितमा कामहरू हुन थाले।

यसरी नागरिकहरूको जीवनशैलीमा परिवर्तन भयो। सर्वसाधारण नागरिकको जीवनस्तर बढ्यो। देश विकासमा सबैको चासो बढ्न थाल्यो। यो सबै राजनीतिक परिवर्तनले पारेको सामाजिक प्रभाव वा उपलब्धि हो।

वि.सं. २०१३ सालमा नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना भयो। यसले गर्दा देशभर आफ्नो देशको मुद्रा प्रयोग गर्न थालियो। त्यसपछि नेपालमा अन्य बैङ्कहरू खुल्न थाले। वि.सं. २०४६ पछि निजी क्षेत्रमा पनि बैङ्कहरू स्थापना भए। बैङ्क नजिकै भएपछि देशमा पेसा र व्यवसाय गर्न ऋण पाउन सहज भयो। सानो पसल खोल्न, पशुपालन गर्न वा घरेलु उद्योग सुरु गर्न चाहनेले पुँजी जुटाउन सक्ने भए।

वि.सं. २०१३ मा योजनाबद्ध विकासको थालनी भयो। यसले गर्दा स्रोत साधन व्यवस्थित ढङ्गबाट उपयोग गर्न सहज भयो। कुन काम पहिले र कुन पछि गर्ने भन्ने टुङ्गो लागेपछि देशका सबै ठाउँमा विकासका कामले गति लिन थाले। नयाँ काम सुरु भएपछि रोजगारीका अवसरमा वृद्धि भयो।

स्थानीय तहमा उपलब्ध स्रोत साधनको उपयोग गर्न थालियो। कृषि, वन र घरेलु उद्योगसँग सम्बन्धित पेसा तथा व्यवसाय सञ्चालन भए। तरकारी खेती, दुग्ध उत्पादन, बाँस र निगालोका सामान बुन्ने काम, अलैँची र अदुवा खेतीजस्ता काम आफ्नै ठाउँमा हुन थाले। यसबाट स्थानीय तहमै आम्दानीका स्रोत बढे र स्वरोजगारीका क्षेत्रहरू वृद्धि भए।

वि.सं. २००७ सालमा प्रजातन्त्र स्थापनापछि उद्योग र व्यापारमा वृद्धि हुन थाल्यो। धेरै ठाउँमा उद्योगहरू स्थापना हुन थाले। काठमाडौँ, पोखरा, विरगन्ज र विराटनगर जस्ता ठाउँमा ठुला ठुला उद्योगहरू खुले। उद्योगको विकाससँगै व्यापारमा पनि वृद्धि भयो। देशभित्र र बाहिर पनि मालसामानको व्यापार बढ्न थाल्यो। यसरी दिन प्रतिदिन आर्थिक क्षेत्रमा परिवर्तन हुँदै गएका छन् र नयाँ नयाँ अवसर आएका छन्।

• वि.सं. २००७: प्रजातन्त्रको स्थापना, यसैपछि उद्योग र व्यापारमा वृद्धि हुन थाल्यो।
• वि.सं. २०१३: नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना र योजनाबद्ध विकासको थालनी।
• वि.सं. २०१६: त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापना।
• वि.सं. २०४३: नेपाल संस्कृत विश्व विद्यालयको स्थापना।
• वि.सं. २०४६ पछि: विभिन्न प्राविधिक शिक्षालय खोलिए र निजी क्षेत्रमा बैङ्कहरू स्थापना भए।

यी उपलब्धि किताबका कुरा मात्र होइनन्, तपाईंकै गाउँ वा टोलमा देखिन्छन्। तल दिइएका काम गरेर हेर्नुहोस्।

• (क) शिक्षाको विकासबाट तपाईंको समाजमा परेका सकारात्मक परिवर्तनको सूची बनाउनुहोस्।
• (ख) तपाईंको समुदायमा आर्थिक परिवर्तन वा उपलब्धिको कस्तो प्रभाव परेको छ, कक्षामा छलफल गर्नुहोस्।
• (ग) तपाईंको समुदायमा स्थानीय स्रोत साधनको प्रयोग कसरी भइरहेको छ, जोडी जोडीमा छलफल गरी निष्कर्ष प्रस्तुत गर्नुहोस्।