ट्राफिक नियमको पालना गरौँ

सडक सबैको साझा सम्पत्ति हो। एउटै सडकमा पैदल हिँड्ने मानिस, साइकल चढ्ने, मोटरसाइकल गुडाउने, कार, बस र ट्रक सबै एकैचोटि हिँडिरहेका हुन्छन्। सबैले आफूखुसी जथाभावी हिँड्ने हो भने सडकमा भीड बढ्छ र दुर्घटना पनि बढ्छ। त्यसैले सडक प्रयोग गर्ने सबैले मान्नुपर्ने साझा नियम बनाइएको हुन्छ। ती नियम कुनै एक जनालाई दुःख दिन बनाइएका होइनन्, सबैलाई सकुशल गन्तव्यमा पुर्‍याउन बनाइएका हुन्।

विभिन्न सङ्केत र नियमको जानकारी भएमा र सोको पालना गरेमा सडक दुर्घटना हुनबाट बच्न सकिन्छ। तर सडकमा उभिएर हरेक चालक र हरेक पदयात्रीलाई बोलेर सम्झाउने समय कसैसँग हुँदैन। त्यसैले नियमलाई चित्र, रङ र आकारमा उतारेर सडकको छेउमा टाँगिन्छ। यसरी टाँगिएको चित्रलाई ट्राफिक सङ्केत भनिन्छ। सङ्केत टाढैबाट देखिन्छ, एकै झलकमा बुझिन्छ र नेपाली नपढ्ने यात्रुले पनि बुझ्छ।

सङ्केत पढ्न सजिलो होस् भनेर तिनको आकार र रङ नै छुट्याइएको हुन्छ। सङ्केतको चित्र नचिनेको भए पनि आकार र रङ हेरेर त्यो कस्तो खालको सन्देश हो भन्ने अनुमान लगाउन सकिन्छ। तलका तीन कुरा सम्झिराख्नुपर्छ।

सहरभित्रका बाटा, अस्पताल र विद्यालयको छेउ तथा सरकारी कार्यालय अगाडि निषेध जनाउने सङ्केत धेरै देखिन्छन्। यी सङ्केत गोलो हुन्छन् र तिनको घेरा रातो हुन्छ। भित्रको चित्रमाथि रातो धर्को कोरिएको छ भने त्यो काम त्यहाँ गर्न पाइँदैन भन्ने बुझ्नुपर्छ। यस्ता सङ्केत नमानेमा दुर्घटना मात्र हुँदैन, जरिवाना पनि तिर्नुपर्छ।

हर्न निषेधको सङ्केत अस्पताल, विद्यालय र अदालतजस्ता शान्ति चाहिने ठाउँमा राखिन्छ। बिरामी आराम गरिरहेको र विद्यार्थी पढिरहेको ठाउँमा हर्नको आवाजले सबैलाई सताउँछ। सीमा समाप्त सङ्केत भने अलि फरक छ। यसले नयाँ बन्देज लगाउँदैन, बरु पहिले लगाइएको बन्देज अब लागू हुँदैन भन्ने जनाउँछ।

राजमार्गमा गाडी छिटो गुड्छ र बाटो पनि घुमाउरो हुन्छ। अगाडि के छ भन्ने कुरा चालकले धेरै पर्तिरबाटै थाहा पाउनुपर्छ। त्यसैले खतरा जनाउने सङ्केत त्रिकोण आकारको बनाइन्छ र त्यसको किनारा रातो हुन्छ। यी सङ्केतले सम्भावित दुर्घटना हुने स्थान जनाउने हुँदा सोहीअनुसारको सावधानी अपनाउनुपर्छ।

सबै सङ्केतले नहुने काम मात्र बताउँदैनन्। केही सङ्केतले बाटो चिनाउँछन् र कहाँ के सुविधा छ भन्ने जानकारी दिन्छन्। यस्ता सङ्केत नीलो रङका चौकोस पातामा सेतो चित्र राखेर बनाइन्छन्। यात्रा गर्दा यी सङ्केत नै हाम्रा लागि सबभन्दा काम लाग्ने साथी हुन्।

• बसको चित्र भएको नीलो सङ्केत: यहाँ बस बिसौनी छ। बस यहीँ रोकिन्छ, त्यसैले यहीँबाट मात्र चढ्नुपर्छ र ओर्लिनुपर्छ।
• बायाँतिर तीर भएको एकतर्फी सङ्केत: यो बाटो एकतर्फी हो र तीरले देखाएको बायाँ दिशातर्फ मात्र जान पाइन्छ।
• दायाँतिर तीर भएको एकतर्फी सङ्केत: यो बाटो पनि एकतर्फी हो र दायाँ दिशातर्फ मात्र जान पाइन्छ।
• साइकलको चित्र र तीर भएको सङ्केत: तीरले देखाएको दिशामा साइकल गुडाउने छुट्टै बाटो छ।

चोक भनेको दुई वा दुईभन्दा बढी बाटा जोडिने ठाउँ हो। सबै दिशाबाट आएका सवारी एकैचोटि चोकभित्र पसे ठोक्किन्छन्। त्यसैले चोकमा सवारी नियन्त्रण गर्न ट्राफिक बत्ती राखिन्छ। यी बत्तीले पालैपालो बाटो दिन्छन्, अनि सबै दिशाका सवारीले आ आफ्नो पालो पाउँछन्।

ठुला चोकमा कुनै दिशातर्फ मात्र सवारी छाड्नुपर्ने हुन्छ। त्यहाँ गोलो बत्तीको साटो तीरको आकारको बत्ती बल्छ। तीरको बत्तीले सिङ्गो चोकलाई होइन, त्यो तीरले देखाएको दिशालाई मात्र सङ्केत गर्छ। त्यसैले तीर बल्दा पहिले तीर कतातिर फर्केको छ भनी हेर्नुपर्छ।

• हरियो तीर सङ्केत बल्दा उक्त तीरले देखाएको दिशातर्फ मात्र जान सकिन्छ। अरू सङ्केत जेसुकै भए पनि यो सङ्केत पालन गर्नुपर्छ।
• पहेँलो तीर सङ्केत बल्दा उक्त तीरले देखाएको दिशातर्फ मात्र जान सकिन्छ। अन्य सवारीप्रति सजग भई उनीहरूलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
• रातो तीर सङ्केत बल्दा उक्त तीरले देखाएको दिशातर्फ जानु हुँदैन।

पदयात्री भनेको सडकमा पैदल हिँड्ने मानिस हो। विद्यार्थी, बजार जाने आमा र बिहान घुम्न निस्कने हजुरबुबा सबै पदयात्री हुन्। पदयात्रीको आवत जावत नियन्त्रण गर्न मानिसको चित्र भएका छुट्टै बत्ती राखिन्छ। यी बत्ती जेब्रा क्रसिङको छेउमा हुन्छन् र पदयात्रीले कहिले पर्खने र कहिले बाटो काट्ने भन्ने बताउँछन्।

• रातो रङमा उभिएको मानिसको चित्र बल्यो भने त्यसको अर्थ पर्खँ भन्ने हो।
• हरियो रङमा हिँडिरहेको मानिसको चित्र बल्यो भने होसियारीले बाटो काट भन्ने हो।
• हरियो मानिसको चित्र टिमटिम गर्न थाल्यो भने बाटो काट्न सुरु नगर्नु भन्ने हो। काट्न थालिसकेको भए भने नरोकिई छिटो पारि पुग्नुपर्छ।
• कतै यिनै सङ्केत राख्ने अर्को तरिका पनि अपनाइन्छ। त्यहाँ गोलो बत्तीको साटो चौकोस पातामा रातो उभिएको मानिस र हरियो हिँडिरहेको मानिस देखाइन्छ।

सङ्केत चिन्नु आधा काम मात्र हो। चिनेपछि पालना गर्नु नै असली काम हो। नियम पालना गर्दा हामी आफैँलाई र अरूलाई पनि फाइदा पुग्छ। मुख्य फाइदाहरू यिनै हुन्।

• (क) ट्राफिक नियमको पालना गर्दा व्यक्तिगत सुरक्षा हुन्छ।
• (ख) मोटर गाडीलगायतका सवारी साधन व्यवस्थापन गर्न सजिलो हुन्छ।
• (ग) नियम कानुनको पालना हुन्छ।
• (घ) सम्भावित दुर्घटना कम हुन्छ।
• (ङ) जनधनको क्षतिमा कमी आउने हुन्छ।

कक्षा ६ को विद्यार्थीले पनि सडक सुरक्षामा राम्रो योगदान दिन सक्छ। तलका काम गरेर आफ्नो सिकाइलाई व्यवहारमा उतार्न सकिन्छ।

• (क) आफूले ट्राफिक नियमको पालना कसरी गर्ने गरेको छ, त्यसको अनुभव लेख्ने।
• (ख) ट्राफिक नियमको पालनाबारे जनचेतना जगाउने प्लेकार्ड तयार पार्ने।
• (ग) ट्राफिक नियमको पालना गर्दा व्यक्तिगत सुरक्षामा कसरी सहयोग पुग्छ भनी समूहमा छलफल गरी निष्कर्ष प्रस्तुत गर्ने।

विद्यालय जाँदा र फर्कँदा बाटोमा देखिने सङ्केतको सूची बनाउने बानी बसाल्नुहोस्। कुन सङ्केत कहाँ छ र त्यो किन त्यहीँ राखिएको होला भनी सोच्दा सिकाइ पक्का हुन्छ। घरमा गाडी वा मोटरसाइकल चलाउनेलाई पनि सिकेको कुरा सुनाउँदा त्यो सिकाइ अरूसम्म पुग्छ।