हाम्रो सुरक्षा

वनमा लागेको डढेलो निभाउने क्रममा जलेर एक जनाको मृत्यु भएको समाचार पढ्दा मन अत्तालिन्छ। ललितपुरको बागमती गाउँपालिका-७ गिम्दी, उर्लामा यस्तै घटना भएको थियो। जिल्लाकै अति विकट र जोखिमयुक्त क्षेत्र मानिने उर्लाको धराप डाँडा सामुदायिक वनमा लागेको डढेलो निभाउन जाँदा ५९ वर्षीय सन्तलाल सिङ्गारको मृत्यु भएको थियो। डढेलो निभाउन जाँदा सुरक्षाका उपायहरू नअपनाइएकाले उक्त दुर्घटना भएको जानकारी प्राप्त भएको छ।

यो एउटा प्रतिनिधि घटना मात्र हो। व्यक्ति, परिवार वा समाजमा यस्ता घटनाहरू आकस्मिक रूपमा घट्न सक्छन्। कतिपय घटना अरूका कारणबाट हुन्छन्। कतिपय घटना भने हाम्रै असावधानीले हुन्छन्। कुन घटना कहिले घट्छ भनेर पहिले नै भन्न सकिँदैन, तर सजग रहने हो भने धेरै घटना रोक्न सकिन्छ। त्यसैले सुरक्षा भनेको डराउने कुरा होइन, सचेत भएर बाँच्ने बानी हो।

हामी दिनभरि कति काम गर्छौं। विद्यालय जान्छौं, बाटो काट्छौं, खेल्छौं, किनमेल गर्न जान्छौं। यी हरेक कामसँगै सानो वा ठूलो जोखिम पनि जोडिएको हुन्छ। त्यो जोखिमलाई बुझेर हामीले देखाउने होसियार व्यवहारलाई नै सुरक्षा भनिन्छ।

व्यक्तिगत सुरक्षा भनेको आफ्नो ज्यान र आफ्नो सामानप्रति आफैँले देखाउने सजगता हो। पारिवारिक सुरक्षा भनेको घरका सबै सदस्य र घरको सम्पत्तिप्रति परिवारले मिलेर देखाउने सजगता हो। यी दुई छुट्टाछुट्टै कुरा होइनन्। एउटा सदस्यको असावधानीले सिङ्गो परिवार जोखिममा पर्न सक्छ, त्यसैले दुवै सँगै जान्छन्।

धेरै दुर्घटना ठूलो कारणले होइन, सानो असावधानीले हुन्छन्। तलका घटनाहरू व्यक्तिगत असावधानीसँग जोडिएका छन्।

• यात्रा गर्दा अपरिचित व्यक्तिले दिएका खानेकुरा खाँदा बेहोस हुनु।
• अपरिचित व्यक्तिको पछि लाग्दा अपहरणमा पर्नु।
• परिवारका कोही पनि सदस्य नभएको अवस्थामा घरमा चोरी हुनु।
• झ्याल, ढोका र गेट खुला छाडेर बाहिर निस्कनु।
• सुरक्षाका उपाय नअपनाई डढेलो वा आगो निभाउन जानु।

यी घटना हेर्दा थाहा हुन्छ, दोष घटनाको मात्र होइन। हामीले सजगता नदेखाएकाले घटना घट्ने ठाउँ पाएको हुन्छ। त्यसैले हामी सबैले दैनिक क्रियाकलापहरू सचेत ढङ्गले गर्नुपर्छ।

सुरक्षित रहन ठूलो साधन चाहिँदैन। तल दिइएका बानीहरू अपनाए पुग्छ। यी बानी आजैबाट सुरु गर्न सकिन्छ।

• (क) आफू घरबाहिर निस्किँदा परिवारका सदस्यलाई जानकारी गराउनुपर्छ।
• (ख) अपरिचित व्यक्तिले दिएका खानेकुरा खानु हुँदैन।
• (ग) सामाजिक सञ्जालमा अपरिचित र अनावश्यक व्यक्तिहरूसँग सम्पर्कमा रहनुहुँदैन।
• (घ) एम्बुलेन्स, दमकल र सुरक्षा निकायका टेलिफोन नम्बरहरू जानकारीमा राख्नुपर्छ।
• (ङ) घरपरिवारका सदस्यहरू बाहिर निस्किँदा राम्रोसँग झ्याल, ढोका, गेट बन्द गर्नुपर्छ।
• (च) आफू बसोबास गरेको स्थानभन्दा बाहिर जाँदाको जानकारी सामाजिक सञ्जालमा राख्नुहुँदैन।
• (छ) संवेदनशील वा गोप्य कुराकानी फोनबाट गर्नुहुँदैन।

सामाजिक सञ्जालको कुरा अलि नयाँ जस्तो लाग्न सक्छ, तर यो आजको ठूलो जोखिम हो। घर बन्द छ भन्ने सूचना, यात्राको योजना वा घरको ठेगाना सञ्जालमा राख्दा त्यो सूचना नचिनेका मानिससम्म पुग्छ। चोरी र ठगीका धेरै घटना यसरी नै सुरु हुन्छन्। त्यसैले आफूबारे कुन कुरा सार्वजनिक गर्ने र कुन नगर्ने भन्ने छुट्याउन जान्नुपर्छ।

यसरी सचेत भएको खण्डमा हामी सुरक्षित हुन्छौं। हाम्रो व्यक्तिगत एवम् पारिवारिक सुरक्षाका लागि सरकारले विभिन्न नियम एवम् कानुन लागु गरेको हुन्छ। तिनको पालना गर्दा हामी सुरक्षित हुन्छौं। बाटोमा हिँड्दा ट्राफिक नियम मान्नु, सवारीमा सुरक्षाका नियम पालना गर्नु र सार्वजनिक ठाउँका निर्देशन मान्नु यसैका उदाहरण हुन्।

नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र आवश्यकताअनुसार नेपाली सेनाले पनि हामीलाई सुरक्षा प्रदान गर्छन्। चोरी, दुर्घटना वा कुनै जोखिम पर्दा यिनै निकायलाई खबर गर्नुपर्छ। यी निकायसँग डराउनु पर्दैन। यिनीहरूको काम नै नागरिकलाई सुरक्षित राख्ने हो।

आपत्कालमा सबैभन्दा धेरै समय खेर जाने ठाउँ नै नम्बर खोज्दा हो। त्यसैले घटनाअनुसार कुन निकायलाई फोन गर्ने भन्ने पहिल्यै थाहा हुनुपर्छ र त्यो नम्बर घरमा देखिने ठाउँमा टाँस्नुपर्छ।

आफ्नो नगरपालिका वा गाउँपालिका, नजिकको प्रहरी चौकी, स्वास्थ्य संस्था र विद्यालयको नम्बर पनि यही सूचीमा थपिनुपर्छ। फोन गर्दा आफ्नो नाम, ठाउँ र के भयो भन्ने कुरा छोटो र स्पष्ट भाषामा भन्नुपर्छ।

सुरक्षा पढेर मात्र सिकिँदैन, गरेर सिकिन्छ। तलका काम आफ्नो घर र समुदायमा गरेर हेर्नुहोस्।

• (क) व्यक्तिगत र पारिवारिक सुरक्षा किन आवश्यक हुन्छ भनेर साथीसँग छलफल गरी बुँदागत रूपमा उल्लेख गर्नुहोस्।
• (ख) व्यक्ति र परिवारले अपनाउनुपर्ने सुरक्षाका उपायहरूलाई तालिकामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
• (ग) कुन अवस्थामा कहाँ र कुन नम्बरमा फोन गर्ने हो सोधखोज गरी तालिका भर्नुहोस्।
• (घ) आफ्नो समुदायमा कार्यरत सुरक्षाका निकायहरू र तिनले गरेका सेवाहरू सोधखोज गरी टिपोट तयार गर्नुहोस् र कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।