हाम्रो राष्ट्रिय गौरव

हरेक देशसँग केही यस्ता कुरा हुन्छन् जसले त्यो देशलाई संसारभर चिनाउँछन् । नेपाललाई विश्वमा चिनाउने त्यस्ता महत्त्वपूर्ण सम्पदाहरूलाई राष्ट्रिय सम्पदा भनिन्छ । हाम्रो देशमा यस्ता थुप्रै सम्पदा छन् र तिनले हाम्रो पहिचानलाई उच्च बनाएका छन् । संसारको सबैभन्दा अग्लो शिखर सगरमाथा नेपालमै छ । ८००० मिटरभन्दा अग्ला विश्वका १४ ओटा हिमालमध्ये ८ ओटा हिमाल नेपालमै पर्छन् । यति सानो देशमा यति धेरै अग्ला हिमाल हुनु सामान्य कुरा होइन, र यही कुराले नेपालीको छाती चौडा पार्छ ।

सामाजिक सांस्कृतिक विविधता, प्राकृतिक सम्पदा, ऐतिहासिक सम्पदा, महान् ऐतिहासिक व्यक्तित्व, शान्ति र सहिष्णुता तथा विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत सम्पदाहरू हाम्रा गौरव हुन् । अब यी प्रत्येक पक्षलाई छुट्टाछुट्टै बुझौँ ।

नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक मुलुक हो । यहाँ धेरै जातजाति बस्छन्, धेरै भाषा बोलिन्छन् र धेरै किसिमका संस्कृति चल्छन् । यी विविधताले हाम्रा सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक गतिविधिमा प्रभाव पारेका छन् । भाषा, वेशभूषा, खानपान, पेसा र व्यवसायमा पनि भिन्नता पाइन्छ । चाडपर्वहरू पनि फरक फरक छन् । समाजको बनोट र परिवारको संरचना स्थानअनुसार फरक फरक हुन्छन् ।

यी फरक फरक संरचना र विविधतामा रमाउने तथा एकअर्कालाई सम्मान गर्ने नेपाली संस्कार गौरव गर्न लायक छ । कसैको भाषा फरक भएकोमा वा चाड फरक भएकोमा हामी झगडा गर्दैनौँ, बरु एकअर्काको पर्वमा सामेल हुन्छौँ । लोकनाच यही विविधताको सुन्दर उदाहरण हो । देशका फरक फरक भागमा फरक फरक नाच लोकप्रिय छन् ।

• पूर्वमा मारुनी र साकेला नाच लोकप्रिय छन् ।
• सुदूरपश्चिममा डेउडा लोकप्रिय छ ।
• गण्डकी प्रदेशमा सोरठी नाचको आफ्नै महत्त्व छ ।
• तराई मधेसमा झिझिया नाचको महत्त्व पनि उस्तै छ ।

भाषामा पनि उस्तै विविधता छ । नेपाली, मैथिली, भोजपुरी, अवधी, थारु, डोटेली, नेवारी आदि भाषाहरू यहाँ प्रमुख भाषाका रूपमा बोलिन्छन् । यी सबैले देशको सामाजिक सांस्कृतिक विविधता बोकेका छन् । एउटै देशभित्र यति धेरै भाषा जीवित रहनु भाषिक सम्पदाको धनी हुनु हो ।

नेपाल हिमालय पर्वतको दक्षिणी भागमा अवस्थित सुन्दर देश हो । यहाँको भौगोलिक बनावट उचाइअनुसार फरक छ । यहाँको भूभाग तराई, पहाड, हिमाल, नदी, बैँसी, खोँच र उपत्यका मिलेर बनेको छ । यहाँ घाँसे भूमिहरू पनि छन् । नदी, झरना, ताल, छहरा र हरियालीले यहाँको सौन्दर्य बढाएको छ । एकै दिनको यात्रामा तातो तराईबाट चिसो हिमालसम्म पुग्न सकिने देश संसारमा धेरै छैनन् । यी सबै कुराले गर्दा हाम्रो देश प्राकृतिक रूपमा रमणीय छ, र यो पनि हाम्रो गौरव हो ।

हाम्रो देशमा थुप्रै प्रसिद्ध ऐतिहासिक स्थलहरू छन् । यहाँ धेरै गढी, शिलालेख, मठ, मन्दिर, दरबार र स्तूपाहरू छन् । यिनीहरूलाई ऐतिहासिक सम्पदा भनिन्छ । यी सम्पदाले हाम्रो देशको ऐतिहासिक पहिचानसहित देशको गौरव पनि बढाएका छन् ।

तलका स्थलहरू हाम्रा महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक सम्पदा हुन् ।

• चाँगुनारायण
• भक्तपुर दरबार क्षेत्र
• पाटन दरबार क्षेत्र
• हनुमानढोका दरबार क्षेत्र
• नुवाकोटको साततले दरबार
• जानकी मन्दिर
• अछामको पञ्चदेवल
• सिन्धुली गढी
• जितपुर गढी

यी नेपाली कला र संस्कृतिका उत्कृष्ट नमुना हुन् । यिनले विश्वमा नेपाली पहिचानका लागि सहयोग पुऱ्याएका छन् । त्यसैले ऐतिहासिक सम्पदा नेपालीका लागि गर्वका विषय हुन् । यी सम्पदा एकपटक बिग्रिए फेरि उही रूपमा बनाउन सकिँदैन, त्यसैले तिनको संरक्षण गर्नु हरेक नागरिकको कर्तव्य हो ।

नेपाल गौतम बुद्ध, सीता, भृकुटी, अंशुवर्मा, अरनिको र पृथ्वी नारायण शाहजस्ता व्यक्तित्व जन्मिएको देश हो । हाम्रो देशको गौरव विभिन्न प्राचीन ऋषिमुनिहरूसँग पनि जोडिएको छ । यी हाम्रा पहिचान र शान हुन् । कुनै देशको ठूलो सम्पत्ति भनेको त्यहाँ जन्मिएका मानिस पनि हुन्, र यस अर्थमा नेपाल धनी छ ।

यी व्यक्तिहरू हाम्रा आदर्श र शान हुन् । उनीहरू नेपाली गौरव र पहिचानका धरोहर हुन् । उनीहरूको जीवन पढ्दा हामीले साहस, त्याग र शान्तिको पाठ सिक्न सक्छौँ ।

नेपालमा प्राचीनकालदेखि नै धार्मिक सहिष्णुता पाइन्छ । विभिन्न धर्महरूबिच सहिष्णु सम्बन्ध भएको पाइन्छ । यहाँ धार्मिक र सामाजिक रूपमा मानिसहरू मिलेर बसेका छन् । एउटा धर्मले अर्को धर्मलाई हेला गर्ने वा होच्याउने गरेको पाइँदैन । धर्मको नाममा झगडा र द्वन्द्व हुने गरेको छैन । यो धार्मिक सहिष्णुताको उत्कृष्ट नमुना हो ।

समुदायमा पनि विभिन्न चाड पर्व मिलेर मनाउने गरेका उदाहरण पाइन्छन् । शान्तिका दूत भगवान् बुद्धको शान्ति सन्देशले नेपाललाई विश्वमै शान्तिप्रिय राष्ट्रको रूपमा चिनाएको छ । त्यसैले सहिष्णुता र शान्ति हाम्रा गौरव गर्न लायक पक्षहरू हुन् ।

नेपालमा थुप्रै ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्पदाहरू छन् । यी सम्पदामध्ये १० ओटा सम्पदालाई युनेस्कोले विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गरेको छ । यसको अर्थ ती सम्पदा अब नेपालको मात्र नभई सिंगो संसारकै सम्पत्ति मानिन्छन् र तिनको संरक्षणमा विशेष ध्यान दिइन्छ ।

यी सम्पदाहरूमा दुईओटा मन्दिर छन् । जसमा पशुपतिनाथ र चाँगुनारायण पर्छन् । बौद्ध धर्मसँग सम्बन्धित स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ र लुम्बिनीलाई पनि विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गरिएको छ । यस्तै प्राचीन कलाकौशलले भरिपूर्ण हनुमानढोका दरबार क्षेत्र, पाटन दरबार क्षेत्र र भक्तपुर दरबार क्षेत्रलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गरिएको छ । सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज पनि विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत सम्पदा हुन् ।

राष्ट्रिय गौरव किताबमा मात्र हुँदैन । हरेक गाउँ र सहरमा आफ्नै मन्दिर, गढी, ताल, जंगल वा चाडपर्व हुन्छन् । तिनलाई चिन्ने र अरूलाई सुनाउने काम गर्दा गौरवको भावना बलियो हुन्छ । तलका काम आफैँ गरेर हेर्नुहोस् ।

• सामाजिक तथा सांस्कृतिक विविधता झल्काउने विभिन्न पक्षको सूची बनाई कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
• नेपालको गौरव बढाउने तपाईंको समुदायमा भएका प्राकृतिक र ऐतिहासिक स्थलहरू खोजी गरेर कक्षामा सुनाउनुहोस् ।
• शिक्षकको सहयोगमा स्थानीय स्तरमा अवस्थित ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक स्थलको भ्रमण गर्नुहोस् ।
• उक्त ऐतिहासिक सम्पदाको परिचय, महत्त्व र वर्तमान अवस्थाका बारेमा खोजी गरेर प्रतिवेदन लेख्नुहोस् ।