चाडपर्व भनेको के हो
वर्षभरिका सबै दिन उस्तै हुँदैनन्। केही दिन आउँदा घर लिपपोत हुन्छ, आँगन सफा हुन्छ, नयाँ लुगा सिलाइन्छ, मीठा परिकार पाक्छन् र टाढा बसेका आफन्त पनि गाउँ फर्कन्छन्। त्यस्ता विशेष दिनलाई हामी चाडपर्व भन्छौँ। नेपालमा फरक फरक जाति, धर्म र समुदायका मानिस बस्छन्, त्यसैले यहाँ मनाइने चाडपर्व पनि धेरै किसिमका छन्। कुनै पर्व एउटै जातिले मनाउँछ भने कुनै पर्व देशभरिका मानिसले मनाउँछन्।
चाडपर्व: कुनै निश्चित दिन वा तिथिमा पूजाआजा, भोज भतेर, जात्रा, उत्सव र खेल आदि माध्यमबाट हाँसीखुसी र रमाइलो गर्ने दिनलाई चाडपर्व भनिन्छ।
गतेअनुसार र तिथिअनुसार पर्ने पर्व
चाडपर्वको दिन कसरी तय हुन्छ भन्ने कुरा सबै पर्वमा एउटै हुँदैन। केही पर्व पात्रोको गतेमा पर्छन्, त्यसैले तिनको मिति हरेक वर्ष उही रहन्छ। अरू केही पर्व चन्द्रमाको घटबढसँग जोडिएको तिथिमा पर्छन्, त्यसैले तिनको गते हरेक वर्ष सर्दै जान्छ। यही कारण दसैँ कुनै वर्ष असोजमा र कुनै वर्ष कात्तिकमा पनि पर्न सक्छ।
- (क) गतेअनुसार मनाइने पर्व: नयाँ वर्ष र माघी यसै किसिमका हुन्, र यी हरेक वर्ष निश्चित गतेमा पर्छन्।
- (ख) तिथिअनुसार मनाइने पर्व: दसैँ यसै किसिमको पर्व हो, र यसको गते हरेक वर्ष फेरिन्छ।
गते र तिथिलाई एउटै नठान्नुहोस्। गते पात्रोमा लेखिएको मिति हो, तिथि चन्द्रमाको अवस्थाअनुसार गनिने दिन हो। तिथिअनुसार पर्ने पर्वको गते हरेक वर्ष उही हुँदैन।
लिम्बू समुदायको चासोक ताङनाम
लिम्बू समुदायले कात्तिक महिनामा चासोक ताङनाम पर्व मनाउँछ। यो पर्व नयाँ अन्न भित्र्याउने समयसँग जोडिएको छ। यस चाडमा नयाँ पाकेका अन्न र फलफूल पहिले देवीदेवतालाई चढाइन्छ, त्यसपछि मात्र आफूले खाने चलन छ। पूजा सकिएपछि रातभर यालङ्मा अर्थात् धाननाच र च्याब्रुङ नाच नाचिन्छ। ठूला र साना, सबै उमेरका मानिस एउटै घेरामा मिलेर नाच्ने भएकाले यो पर्वलाई लिम्बू जातिको साझा संस्कृतिको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।
चासोक ताङनाम: लिम्बू समुदायले कात्तिक महिनामा नयाँ अन्न र फलफूल देवीदेवतालाई चढाएर मनाउने पर्व।
हिन्दु समुदायमा मनाइने दसैँ, तिहार र तीज
हाम्रो देशमा अधिकांश मानिस हिन्दु धर्म मान्छन्। हिन्दु धर्मअन्तर्गत दसैँ, तिहार र तीजजस्ता पर्वहरू पर्छन्, र यी पर्व धुमधामका साथ मनाइन्छन्। दसैँ पन्ध्र दिनसम्म मनाइन्छ। यस पर्वमा परिवारका सबै सदस्य एक ठाउँमा भेला हुन्छन्, मान्यजनबाट टीका र प्रसाद ग्रहण गर्छन् र आफन्त तथा इष्टमित्रसँग भेटघाट पनि हुन्छ।
दसैँपछि आउने अर्को चाड तिहार हो। तिहार पाँच दिनसम्म मनाइन्छ। तिहारमा काग, कुकुर, लक्ष्मी र गाईको पूजा गरिन्छ। तिहारको अन्तिम दिनलाई भाइटीका भनिन्छ। यस दिनमा दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइलाई सुख र दीर्घायुको कामना गर्दै टीका लगाइदिन्छन्। तिहारमा जताजतै झिलीमिली हुन्छ र घर घरमा गएर भैलो तथा देउसी खेल्ने प्रचलन छ।
भाइटीका: तिहारको अन्तिम दिन, जुन दिन दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइलाई सुख र दीर्घायुको कामना गर्दै टीका लगाइदिन्छन्।
हिन्दु समुदायले मनाउने अर्को महत्त्वपूर्ण चाड तीज हो। यस दिन महिलाहरू निराहार व्रत बसी भगवान् शिवको पूजा आराधना गर्छन्। तीजमा गीत गाउने र नाच्ने चलन पनि छ, र माइती तथा चेलीबेटीको भेटघाट हुन्छ।
जनकपुरतिर मनाइने छठ पर्व
जनकपुर वरपरका हिन्दु धर्म मान्ने समुदायमा दसैँ, तिहार, माघेसङ्क्रान्ति, विवाहपञ्चमी र छठ पर्वहरू मनाइन्छन्। यीमध्ये त्यहाँको मुख्य पर्व छठ हो। यो पर्व कार्तिक शुक्ल षष्ठी तिथिमा मनाइन्छ। यस दिन उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिइन्छ। यस पर्वमा केही नखाई व्रत बस्ने चलन छ।
अर्घ: पूजाका बेला हातमा जल लिएर देवतालाई श्रद्धापूर्वक चढाउने काम। छठमा उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिइन्छ।
छठमा पिठाको लड्डु, गुँडको खोर, ठेकुवा र भुसुवा आदि देवीलाई चढाउने गरिन्छ। पूजा सकिएपछि आफन्तहरूलाई प्रसाद बाँडेर धुमधामका साथ मनाइन्छ। पछिल्ला वर्षहरू यो पर्व देशैभरि मनाउन थालिएको छ। यो पर्वले एकता, सहकार्य र धार्मिक सहिष्णुता कायम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
इस्लाम धर्मावलम्बीले मनाउने इद
इस्लाम धर्म मान्ने समुदायमा इदुल फित्र पर्व उल्लासका साथ मनाइन्छ। हिजरी संवत्को रमजान महिनाभर इदुल फित्र पर्वका साथै इदुल अल्हा अर्थात् वकर इद चाड पनि धुमधाम साथ मनाइन्छ। यी पर्वमा कुरान पाठ गर्ने, गरिब वा आर्थिक विपन्नलाई दान दिने र आपसमा खुसी साटासाट गर्ने गरिन्छ। दान दिने यो चलनले समाजका कमजोर अवस्थाका मानिसलाई पनि चाडको खुसीमा सामेल गराउँछ।
ल्होसार: नयाँ वर्षको सुरुआत
ल्होसार पर्व तामाङ, गुरुङ र शेर्पा जातिले नयाँ वर्षको सुरुआतका रूपमा मनाउँछन्। तीनै समुदायले मनाउने ल्होसारको नाम र समय भने फरक फरक छ। यस पर्वमा घर सफा गर्ने, नयाँ लुगा लगाउने, आफन्त भेट्ने र मिलेर नाचगान गर्ने चलन छ।
| ल्होसारको नाम | मनाउने समुदाय | मनाउने समय |
| तमु ल्होसार | गुरुङ | पुस १५ गते |
| सोनाम ल्होसार | तामाङ | माघ शुक्ल प्रतिपदा |
| ग्याल्वो ल्होसार | शेर्पा | फागुन शुक्ल प्रतिपदा |
तमु, सोनाम र ग्याल्वो ल्होसारलाई नमिसाउनुहोस्। तमु ल्होसार गुरुङ समुदायको, सोनाम ल्होसार तामाङ समुदायको र ग्याल्वो ल्होसार शेर्पा समुदायको हो।
क्रिसमस
इसाई धर्म मान्ने समुदायले क्रिसमस पर्व धुमधामका साथ मनाउँछन्। क्रिसमस डिसेम्बर २५ तारिखमा मनाइन्छ। यो पर्वमा इसाई धर्मावलम्बीहरू चर्चमा गएर प्रार्थना गर्छन्। शुभकामना र उपहार आदानप्रदान गर्ने पनि गर्छन्। प्रत्येक घर घरमा विभिन्न प्रकारका परिकार बनाएर खाने चलन पनि छ।
चाडपर्वले समाजलाई दिने कुरा
माथि नाम लिइएका बाहेक पनि हाम्रो देशमा थुप्रै चाडपर्वहरू मनाइन्छन्, र यस्ता चाडपर्वहरूको आआफ्नै महत्त्व रहेको छ। चाडपर्वले सामाजिक एकता र सद्भावलाई दरिलो बनाउँछ। यसले विश्वास र भाइचारा पनि बढाउन सहयोग पुर्याउँछ। एकअर्काको घरमा जाने र सँगै मनाउने गर्नाले आपसी सम्बन्ध राम्रो हुन्छ।
जुनसुकै जाति, धर्म र सम्प्रदायका भए पनि एकअर्काका चाडपर्वमा सहभागी हुनाले धार्मिक एवम् सामाजिक सहिष्णुता बलियो हुन्छ र चाडपर्वहरूको संरक्षणमा पनि सहयोग पुग्छ।
- चाडपर्वले सामाजिक एकता, आपसी सद्भाव र भाइचाराको सम्बन्ध बढाउन सहयोग गर्छन्।
- चाडपर्वका माध्यमबाट आपसी रिस, राग र झगडा अन्त्य गर्न मदत पुग्छ।
- संस्कृति र परम्परा एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण गर्न सहयोग पुग्छ।
आफ्नो वरपरका चाडपर्व पत्ता लगाऔँ
आफ्नो टोल र विद्यालयका साथीहरूसँग सोधेर जातजातिअनुसार मनाइने चाडपर्व, मनाउने तरिका र मनाउने समय तलको जस्तै तालिकामा भरेर कक्षामा देखाउनुहोस्। पहिलो हरफ नमुनाका रूपमा भरिएको छ।
| चाडपर्व | मनाउने तरिका | मनाउने समय | जातजाति वा क्षेत्र |
| चासोक ताङनाम | नयाँ अन्न र फलफूल चढाएर, धाननाच र च्याब्रुङ नाचेर | कात्तिक महिना | लिम्बू |
| (आफैँ भर्नुहोस्) | (आफैँ भर्नुहोस्) | (आफैँ भर्नुहोस्) | (आफैँ भर्नुहोस्) |
त्यसपछि चाडपर्वमा गरिने क्रियाकलाप र खानेकुराको छुट्टै तालिका बनाई कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्। उदाहरणका लागि छठमा ठेकुवा र भुसुवा बन्छ भने तिहारमा भैलो र देउसी खेलिन्छ।
पूरा पाठ तपाईंकै लागि तयार छ
नोट पूरै निःशुल्क पढ्न पाइन्छ। निःशुल्क खाताले बाँकी अभ्यास खोल्छ र हरेक विषयको प्रगति तथा आत्मविश्वास अंक राख्छ। प्रस्तुतीकरण र भिडियोका लागि Learn Yeti को स्वीकृति चाहिन्छ।