यौन विकृति र विसङ्गति

किशोरावस्थामा शरीर र मन दुवैमा धेरै परिवर्तन आउँछन् । अरूप्रति आकर्षण हुनु, कसैसँग नजिक हुन मन लाग्नु र माया गर्न मन लाग्नु यो उमेरका स्वाभाविक भावना हुन् । यी भावना आफैँमा गलत होइनन् । समस्या तब सुरु हुन्छ जब यस्ता भावनालाई उमेर, कानुन, नैतिकता र परिणाम केही नसोची व्यवहारमा उतारिन्छ । त्यस्तो गलत व्यवहारले एउटा व्यक्तिलाई मात्र होइन, पूरै परिवार र समाजलाई हानि पुर्‍याउँछ ।

विकृति र विसङ्गति एकअर्कासँग जोडिएका छन् । व्यक्तिले गरेको गलत यौन व्यवहार विकृति हो भने त्यसको फलस्वरूप परिवार र समाजमा देखिने बिग्रिएको अवस्था विसङ्गति हो । हाम्रो समाजमा देखिने यौन विकृतिका मुख्य रूप यस्ता छन्:

• उमेर नपुगी यौन सम्बन्ध राख्नु र कम उमेरमा विवाह गर्नु
• विवाहित व्यक्तिले आफ्नो श्रीमान् वा श्रीमतीबाहेक अरूसँग अनैतिक सम्बन्ध राख्नु
• मोबाइल र इन्टरनेटमा अश्लील सामग्री हेर्ने लत बसाल्नु
• बालबालिका, किशोरकिशोरी वा महिलामाथि यौन दुर्व्यवहार र जबरजस्ती गर्नु
• यौनजन्य कुरा गरेर जिस्क्याउनु वा अश्लील सन्देश पठाउनु

यी कुरा किताबी परिभाषाले मात्र राम्ररी बुझिँदैनन् । तल दिइएका तीनवटा घटनाले साधारण मानिसको जीवनमा यस्ता समस्या कसरी आउँछन् र सही निर्णयले कसरी जोगाउँछ भन्ने देखाउँछन् ।

कञ्चन र विनय एउटै कक्षामा पढ्थे । दुवै भर्खर १६ वर्ष पुगेका थिए । विद्यालय आउजाउ गर्ने क्रममा उनीहरूबीच नजिकपन बढ्दै गयो । एक दिन एकान्तमा बसेर कुरा गर्दा विनयले मौका छोपेर कञ्चनसँग शारीरिक सम्बन्धको प्रस्ताव राखे । कञ्चनले न डराइन्, न रिसाइन् । उनले शान्त भएर विनयलाई सम्झाइन् ।

कञ्चनले आफ्ना दुई साथीको कथा सुनाइन् । साथी रीताले सानै उमेरमा प्रेम विवाह गरिन् । बच्चा जन्मिएपछि उनी र उनका श्रीमान् दुवैको पढाइ रोकियो । अहिले रीता बच्चाको स्याहार सुसारमा व्यस्त छिन् र श्रीमान् परिवार पाल्न काममा लाग्नुपरेको छ । अर्की साथी नम्रताले विवाह अघि नै बच्चा जन्माइन् र अहिले धेरै समस्या भोगिरहेकी छिन् । कञ्चनको कुराले विनयको आँखा खुल्यो । उनले कञ्चनलाई धन्यवाद दिए र अब यस्ता नचाहिने कुरामा ध्यान नदिई पढाइमा राम्रो गर्ने वाचा गरे ।

यस घटनाले उमेर नपुगी यौन सम्बन्ध राख्दा र कम उमेरमा विवाह गर्दा जीवनका धेरै क्षेत्रमा समस्या आउने देखाउँछ:

रजनीका श्रीमान् वैदेशिक रोजगारमा गएको तीन वर्ष भयो । छोराछोरी पढाउन रजनी सहरमा कोठा लिएर बस्छिन् । दिनभर कोठामा एक्लै बस्दा उनलाई एक्लोपन लाग्छ र मनमा अनावश्यक कुरा खेल्न थाल्छन् । कोठा नजिकैको ग्यारेजमा काम गर्ने हरिसँग उनको चियापसलमा भेट हुन थाल्छ । हरि आफूसँग नजिक हुन खोजिरहेको रजनीले थाहा पाउँछिन् । एक्लोपन हटाउन र मन बहलाउन उनी केही दिन हरिसँग घुमफिर पनि गर्छिन् ।

त्यही बेला रजनीलाई साथी निशाको याद आउँछ । निशाका श्रीमान् पनि विदेशमा थिए र त्यो बेला निशा मनिषसँग घुमफिर गर्थिन् । निशा र मनिषको अनैतिक सम्बन्धबारे श्रीमान्‌लाई थाहा भयो । विदेशबाट फर्केपछि उनीहरूको सम्बन्ध विच्छेद भयो र छोरीको बिचल्ली भयो । यो सम्झिएर रजनी झस्किइन् र आफू यस्तो बाटोबाट टाढा रहने निर्णय गरिन् ।

रजनी बिस्तारै हरिबाट टाढा भइन् । छोराछोरी विद्यालय गएपछिको खाली समयमा उनले मिहिनेतसाथ तीन महिना सिलाइबुनाइ सिकिन् । त्यसपछि सटर भाडामा लिएर सिलाइ पसल खोलिन् । नयाँ नयाँ डिजाइनका कपडा सिलाउने भएकाले उनको पसलमा आउने ग्राहक खुसी छन् । अहिले उनी साथीहरूलाई पनि भन्छिन्: श्रीमान् र श्रीमती एकअर्काप्रति इमानदार हुनुपर्छ, क्षणिक खुसीका पछि लाग्नु हुँदैन ।

विवाहेतर सम्बन्धले परिवारमा यस्ता विसङ्गति ल्याउँछ:

• श्रीमान् र श्रीमतीबीचको विश्वास टुट्छ ।
• झगडा, हिंसा र मानसिक तनाव बढ्छ ।
• सम्बन्ध विच्छेद हुन सक्छ ।
• छोराछोरीको पढाइ, पालनपोषण र भविष्य बिग्रन्छ, उनीहरूको बिचल्ली हुन्छ ।
• परिवारको सामाजिक प्रतिष्ठा घट्छ ।
• धेरै व्यक्तिसँग यौन सम्बन्ध हुँदा यौन रोग सर्ने जोखिम बढ्छ ।

कृष्णको ध्यान आजकल कक्षाकोठामा हुँदैन । उसको प्रथम त्रैमासिक परीक्षाको नतिजा पनि खस्किएको छ । सामाजिक शिक्षक विनिता त्यस विद्यालयको मनोसामाजिक परामर्शदाता पनि हुनुहुन्छ । उहाँले केही समयदेखि कृष्णमा आएको परिवर्तन नियालिरहनुभएको थियो । एक दिन उहाँले कृष्णलाई पुस्तकालयमा एक्लै बोलाएर पढाइ किन बिग्रिँदैछ भनेर बुझ्ने प्रयास गर्नुभयो ।

सुरुमा कृष्णले केही बताउन मानेन । शिक्षकले यो कुरा अरू कसैलाई नबताउने विश्वास दिलाएपछि उसले सत्य कुरा भन्यो । एक अपरिचित साथीले उसको मोबाइलमा अश्लील भिडियोको लिङ्क पठाएको थियो । त्यही लिङ्कबाट अश्लील भिडियो हेर्न थालेपछि उसको मनमा अशान्ति भयो र पढ्न मन लाग्न छाड्यो ।

अश्लील सामग्री हेर्ने बानीले मनमा अशान्ति ल्याउँछ, पढाइ र काममा ध्यान टिक्न दिँदैन, यौनबारे गलत धारणा बनाउँछ र बिस्तारै लत बन्छ । यसले कहिलेकाहीँ व्यक्तिलाई यौन दुर्व्यवहार जस्ता अपराधतिर पनि धकेल्न सक्छ । कृष्णलाई सही बाटोमा ल्याउन शिक्षिकाले यी उपाय अपनाउनुभयो:

• कृष्णलाई एकान्तमा बोलाएर गाली नगरी समस्या बुझ्ने प्रयास गर्नुभयो ।
• उसको कुरा अरूलाई नबताउने विश्वास दिलाउनुभयो ।
• मोबाइलबाट अश्लील भिडियोको लिङ्क हटाउन लगाउनुभयो ।
• केही समय सामाजिक सञ्जालबाट टाढा रहन भन्नुभयो ।
• गलत बाटोमा लैजाने साथीको सङ्गत नगर्न सल्लाह दिनुभयो ।
• रमाइला र ज्ञानवर्धक किताब पढ्न दिनुभयो र हरेक हप्ता पढेर आएर सुनाउन लगाउनुभयो ।

यसपछि कृष्णले मोबाइलमा समय खेर फाल्न छाड्यो र अहिले उसको पढाइमा सुधार आएको छ । यसबाट थाहा हुन्छ कि समस्या लुकाउनुभन्दा विश्वासिलो व्यक्तिलाई भन्नु नै समाधानको पहिलो कदम हो ।

तीनै घटनामा एउटै कुरा मिल्छ । गलत बाटो सुरुमा रमाइलो वा सजिलो देखिन्छ, तर यसको परिणाम धेरै लामो समयसम्म भोग्नुपर्छ । अर्को कुरा, तीनै घटनामा कसैको असल सल्लाह वा अरूको अनुभवले सही निर्णय गर्न सघायो । विनयलाई कञ्चनले, रजनीलाई निशाको अनुभवले र कृष्णलाई शिक्षिकाले बाटो देखाए । त्यसैले समस्या परेमा विश्वासिलो व्यक्तिसँग कुरा गर्नु र आफूलाई राम्रो काममा व्यस्त राख्नु नै सबैभन्दा भरपर्दो सुरक्षा हो ।

हाम्रो शरीर हाम्रो आफ्नै हो । शरीरका निजी अङ्ग छुन, यौनजन्य कुरा गर्न वा अश्लील कुरा देखाउन कसैलाई पनि अधिकार छैन, चाहे ऊ चिनेको मान्छे होस्, नातेदार होस् वा अपरिचित । कसैले इच्छाविपरीत छुन खोज्यो, अश्लील कुरा गर्‍यो वा एकान्त ठाउँमा लैजान दबाब दियो भने यसो गर्नुपर्छ:

• ठुलो र स्पष्ट स्वरमा "होइन, मलाई यो मन पर्दैन" भन्नुहोस् ।
• तुरुन्तै त्यो ठाउँबाट हटेर मानिस भएको सुरक्षित ठाउँमा जानुहोस् ।
• आवश्यक परे चिच्याएर वरिपरिका मानिसको सहयोग माग्नुहोस् ।
• घटनाबारे आमाबुबा, शिक्षक वा आफूले विश्वास गर्ने ठूला व्यक्तिलाई तुरुन्तै भन्नुहोस् ।
• बालबालिकाका लागि रहेको हेल्पलाइन १०९८ वा प्रहरीको १०० नम्बरमा फोन गरेर सहयोग लिनुहोस् ।
• सन्देश, फोटो वा भिडियो जस्ता प्रमाण नमेटाई सुरक्षित राख्नुहोस् ।

बालबालिकाको पहिलो सुरक्षा घर र परिवार हो । अभिभावक सजग भए धेरै घटना हुनै पाउँदैनन् । यौन विसङ्गतिबाट बालबालिकालाई जोगाउन अभिभावकले यी भूमिका खेल्न सक्छन्:

• छोराछोरीसँग साथी जस्तो व्यवहार गरी खुलेर कुरा गर्ने वातावरण बनाउने ।
• उमेर सुहाउँदो यौन शिक्षा दिने, असल र खराब स्पर्शबारे सिकाउने ।
• यौनसम्बन्धी प्रश्न सोध्दा गाली नगरी सही जानकारी दिने ।
• मोबाइल र इन्टरनेटको प्रयोगमा समय तोक्ने र के हेर्छन् भन्नेमा ध्यान दिने ।
• छोराछोरीका साथी को हुन्, कहाँ जान्छन् भन्ने जानकारी राख्ने ।
• व्यवहार, पढाइ वा स्वभावमा अचानक परिवर्तन देखिए कारण बुझ्ने ।
• बालविवाह नगर्ने र नगराउने ।
• आफैँ असल आचरण देखाएर छोराछोरीका लागि उदाहरण बन्ने ।

यौन विकृति र विसङ्गति एक जनाको प्रयासले मात्र हट्दैनन् । व्यक्ति, परिवार, विद्यालय, समाज र सरकार सबैले आआफ्नो ठाउँबाट काम गर्नुपर्छ: