अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्वहरू

कतिपय मानिसको काम आफ्नो गाउँ, सहर वा देशभित्र मात्र सीमित रहँदैन । उनीहरूले गरेको सङ्घर्ष, त्याग र सेवाको प्रभाव अरू धेरै देशसम्म पुग्छ । संसारका फरक फरक ठाउँका मानिसले उनीहरूको नाम चिन्छन्, उनीहरूका भनाइ पढ्छन् र आफ्नो जीवनमा उनीहरूबाट प्रेरणा लिन्छन् । यस्ता व्यक्तिलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व भनिन्छ ।

शान्ति, मानवअधिकार, शिक्षा, विज्ञान, कला, खेलकुद जस्ता धेरै क्षेत्रमा यस्ता व्यक्तित्व भेटिन्छन् । दक्षिण अफ्रिकाका नेल्सन मण्डेला र पाकिस्तानकी मलाला युसुफजई यस्तै दुई व्यक्तित्व हुन् । मण्डेलाले छालाको रङका आधारमा हुने भेदभावविरुद्ध जीवनभर सङ्घर्ष गरे । मलालाले सानै उमेरमा बालिकाको पढ्ने अधिकारका लागि आवाज उठाइन् । दुवैको योगदान शान्ति र मानवअधिकारसँग जोडिएको छ ।

कुनै प्रसिद्ध व्यक्तिबारे जान्न उसको जीवनी पढ्नु सबैभन्दा राम्रो उपाय हो । जीवनीले व्यक्तिको जीवनका घटनालाई समयक्रममा देखाउँछ, त्यसैले उसले कुन परिस्थितिमा के गर्‍यो भन्ने कुरा स्पष्ट बुझिन्छ ।

उदाहरणका लागि, गौरव र प्रदिमन नामका दुई विद्यार्थीले पुस्तकालयमा "अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व र उनीहरूका योगदान" नामको पुस्तक भेटे । त्यसमा संसारका प्रसिद्ध व्यक्तिहरूको परिचय र योगदानको चर्चा थियो । उनीहरूले त्यो पुस्तक पढे र गुगलमा पनि खोजी गरे । यसरी नेल्सन मण्डेला र मलाला युसुफजईबारे जानकारी सङ्कलन गरी दुवैका बारेमा जानकारीमूलक लेख तयार गरे । कसैको जीवनी तयार गर्दा यसरी काम गर्न सकिन्छ:

• पुस्तकालयमा ती व्यक्तिसँग सम्बन्धित पुस्तक र पत्रपत्रिका खोज्ने ।
• इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जालमा खोजी गर्ने, तर भरपर्दो स्रोतबाट मात्र जानकारी लिने ।
• जन्म मिति, जन्मस्थान, मुख्य काम, पाएका पुरस्कार र निधन जस्ता तथ्य टिपोट गर्ने ।
• घटनालाई सालका आधारमा समयक्रममा मिलाउने ।
• तथ्यमा आधारित भएर आफ्नै शब्दमा लेख तयार गर्ने र अन्त्यमा ती व्यक्तिबाट के सिक्न सकिन्छ भन्ने लेख्ने ।

विश्वप्रसिद्ध व्यक्तित्व नेल्सन मण्डेलाको जन्म १८ जुलाई सन् १९१८ मा दक्षिण अफ्रिकामा भएको थियो । त्यतिबेला दक्षिण अफ्रिकामा रङ्गभेदी शासन थियो । मानिसको छालाको रङ हेरेर उसलाई फरक व्यवहार गरिन्थ्यो र सबैले समान अधिकार पाउँदैनथे ।

मण्डेलाले यही रङ्गभेदी शासनको अन्त्यका लागि नेतृत्वदायी भूमिका खेले । शासकहरूलाई उनको आन्दोलन मन परेन, त्यसैले उनले २७ वर्ष लामो जेल जीवन बिताउनु पर्‍यो । एउटा युवा जेल पसेर वृद्ध भएर निस्कँदा पनि उनले आफ्नो लक्ष्य छाडेनन् । अन्ततः उनको नेतृत्वमा भएको रङ्गभेदी र जातिभेदी आन्दोलन सफल भयो ।

आन्दोलन सफल भएपछि मण्डेला दक्षिण अफ्रिकाको पहिलो अश्वेत राष्ट्रप्रमुखमा निर्वाचित भए । सन् १९९४ मा उनी राष्ट्रपति भएका थिए । जेलमा यति लामो समय बिताए पनि राष्ट्रपति भएपछि उनले कसैसँग बदला लिएनन् । उनले सबैप्रति समान व्यवहार गरे । उनी शालीन, शान्त र हसमुख स्वभावका व्यक्ति थिए । उनको व्यक्तित्व र असल कर्मले पूरा विश्वलाई प्रभावित बनाएको थियो ।

दक्षिण अफ्रिकामा लामो समयदेखि द्वन्द्व चलिरहेको थियो । मण्डेलाले त्यो द्वन्द्व अन्त्य गरी शान्ति प्रक्रियालाई टुङ्गोमा पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे । शान्ति प्रक्रियामा पुर्‍याएको यही योगदानका कारण सन् १९९३ मा उनलाई नोबेल शान्ति पुरस्कारबाट सम्मान गरियो ।

त्यस समयमा दक्षिण अफ्रिका एच.आई.भी. एड्सबाट आक्रान्त थियो । धेरै मानिस यस रोगबाट पीडित थिए । मण्डेलाले यस रोगविरुद्ध अभियानसमेत चलाए । उनको काम आफ्नो देशमा मात्र सीमित रहेन । उनी कङ्गो, बुरुन्डीसहितका अफ्रिकी देशमा शान्ति स्थापना गर्ने प्रक्रियामा समेत संलग्न भए । यसैले उनलाई अफ्रिकाभरि मात्र होइन, संसारभर सम्मान गरिन्छ ।

नेल्सन मण्डेलाको निधन ९५ वर्षको उमेरमा ५ डिसेम्बर सन् २०१३ का दिन दक्षिण अफ्रिकाको जोहनसबर्ग सहरमा भयो । उनी अहिले हामीमाझ छैनन्, तर उनको योगदानले वर्तमान पुस्तालाई शान्ति र मानवअधिकार प्राप्तिमा लाग्न मार्गदर्शन गरिरहेको छ । हामीले उनका विचार र आदर्श अपनाउन सकेमा जीवनमा सफलता प्राप्त गर्न सक्छौँ ।

मण्डेलाले जीवनभर भोगेका कुराबाट केही गहिरा विचार व्यक्त गरे । यी विचार आज पनि संसारभर उद्धृत गरिन्छन्:

• स्वतन्त्रता हुनु भनेको बन्धनबाट मुक्त हुनु मात्र होइन, अरू मानिसको स्वतन्त्रतालाई सम्मान र अभिवृद्धि गर्दै जिउन सक्नु हो ।
• म कहिल्यै हार्दिन, म या त जित्छु या सिक्छु ।
• शिक्षा एउटा त्यस्तो सशक्त हतियार हो, जसले विश्व बदल्न सक्छ ।
• सबैभन्दा गाह्रो काम समाजलाई बदल्नु होइन, आफैँलाई बदल्नु हो ।
• तपाईँ कुनै व्यक्तिसँग कुरा गर्दा उसले बुझ्ने भाषाको प्रयोग गर्नु भयो भने उसले बुझ्न सक्छ । तर यदि तपाईँले उससँग उसकै मातृभाषामा कुरा गर्नु भयो भने उसको दिलमा गएर बस्छ ।
• बहादुर त्यो होइन, जो डराउँदैन, बहादुर त्यो हो जो डरको बाबजुद अघि बढ्छ ।

मलाला युसुफजई पाकिस्तानकी महिला शिक्षा तथा बालअधिकार अभियन्ता हुन् । उनको जन्म सन् १९९७ जुलाई १२ मा पाकिस्तानको खैबर पख्तुनख्वाह प्रान्तको स्वात जिल्लामा भएको थियो ।

तत्कालीन समयमा तालिवानहरूले पाकिस्तानको स्वात उपत्यकामा बालिकाहरूलाई विद्यालय जान प्रतिबन्ध लगाएका थिए । छोरीहरू घरमै बस्नुपर्ने र पढ्न नपाउने अवस्था थियो । मलालाले तालिवानको यो अभियानको विरोध गरिन् । त्यस बेला उनी १३ वर्षकी मात्र थिइन् । तालिवानले धम्की दिँदा पनि उनी डराइनन् र बालिकाहरूलाई शिक्षित गर्ने अभियान चलाइरहिन् ।

महिला शिक्षाको वकालत गरेबापत तालिवानले मलालालाई गोली हानी हत्या गर्ने प्रयाससमेत गरे । तर उनी त्यो आक्रमणबाट बच्न सफल भइन् । गोली लागेपछि पनि उनले आफ्नो अभियान छाडिनन्, बरु उनको आवाज संसारभर सुनिन थाल्यो ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बालअधिकारको वकालत गर्ने संस्था किड्स राइट्स फाउन्डेसनले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बाल शान्ति पुरस्कारका लागि नामाङ्कन गरेको थियो । सन् २०१३ मा उनलाई भाइटल भोइसेज ग्लोबल लिडरसिप एवार्ड प्रदान गरियो । उनले पाएका सम्मानहरू यी हुन्:

• भाइटल भोइसेज ग्लोबल लिडरसिप एवार्ड
• इन्टरनेसनल पिस एवार्ड
• क्लिन्टन ग्लोबल सिटिजन एवार्ड
• इन्टरनेसनल इक्वालिटी एवार्ड
• नेसनल युथ पिस पुरस्कार

सन् २०१४ मा मलालाले नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गरिन् । सन् १९९७ मा जन्मिएकी मलाला त्यतिबेला १७ वर्षकी मात्र थिइन् । यसैले उनी नोबेल पुरस्कार पाउने हालसम्मकै सबैभन्दा कम उमेरकी व्यक्ति हुन् । उनको जीवनले देखाउँछ कि ठूलो परिवर्तन ल्याउन ठूलो उमेर चाहिँदैन, साहस र सही उद्देश्य चाहिन्छ ।

मण्डेला र मलाला फरक देश, फरक समय र फरक उमेरका व्यक्ति हुन् । तर दुवैले अन्याय सहेर पनि हार मानेनन् र दुवैलाई नोबेल शान्ति पुरस्कारले सम्मान गरियो ।

प्रसिद्ध व्यक्तिहरू जन्मँदै प्रसिद्ध हुँदैनन् । उनीहरू पनि सामान्य मानिसजस्तै कठिनाइबाट गुज्रिएका हुन्छन् । उनीहरूको जीवनी पढ्दा ती कठिनाइ कसरी पार गरिए भन्ने थाहा हुन्छ । यसबाट हामीलाई निम्न फाइदा हुन्छन्:

• कठिन परिस्थितिमा पनि हार नमान्ने प्रेरणा मिल्छ ।
• शान्ति, समानता, मानवअधिकार र शिक्षाको महत्त्व बुझिन्छ ।
• संसारका अरू देशको इतिहास र समस्याबारे ज्ञान बढ्छ ।
• आफ्नो जीवनको लक्ष्य तय गर्न र समाजमा योगदान दिन मार्गदर्शन मिल्छ ।
• असल व्यक्तिका गुण जस्तै सहनशीलता, साहस र इमानदारी अपनाउन सकिन्छ ।