१शब्द र अर्थबिच जोडा मिलाउनुहोस्: अपवाद, क्षोभ, लबज, बडेमा, हैरानी, हताश। (अर्थहरू: अति ठुलो, दिक्दारी, निराश, नियमसँग नमिल्ने, असन्तोष, बोली, स्वाभाविक, आपत्तिजनक व्यवहार आदिबाट उत्पन्न हुने व्याकुलतासहितको रिस)
२यी उखान टुक्काको अर्थ छलफल गरी तीनओटा उखान र तीनओटा टुक्का प्रयोग गरेर अनुच्छेद लेख्नुहोस्: अल्छीको ओठमा आहानको झुप्पा, आफू भलो त जगतै भलो, उचालेको कुकुरले मृग मार्दैन, एक हातले ताली बज्दैन, के निहुँ पाऊँ कनिका बुकाऊँ, शोक न सुर्ता भोक न भकारी, डाँडो काट्नु, झुत्ती खेल्नु, कानमा तेल हाल्नु, बलेको आगोमा घिउ थप्नु, घाँटी हेरी हाड निल्नु, लड्का हाँक्नु।
३यस अनुच्छेदबाट समावेशक र समावेश्य शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्: पाञ्चायन शर्माले सुनकोसी र तामाकोसीको सङ्गमस्थल खुर्कोटनजिक आफ्नै खेतमा आँप, मेवा, कटहर, केरा, जुनार जस्ता फलफूल; काउली, मुला, गाँजर, आलु आदि तरकारी; रायो, तोरी, चम्सुर, पालुङ्गोको साग र सयपत्री, मखमली, गोदावरी, बाबरी आदि फूल उब्जाएका छन्।
४'आयाम' कथामा तामाङ भाषाबाट प्रभावित शब्द आएका छन्, तिनलाई टिपेर नेपाली भाषाको मानक रूप लेख्नुहोस्।
५यी शब्दलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्: तरङ्ग, आमन्त्रण, उत्प्रेरणा, बगैँचा, पारिश्रमिक, पारदर्शी, सम्पर्क, क्षितिज, असीमित।
६यी शब्दको शुद्ध उच्चारण कसरी गर्ने? अत्यन्तै, एकाकीपन, व्यवस्थापन, गह्रुङ्गो, उकुसमुकुस, असह्य, मातृवात्सल्य
७'आयाम' कथाको प्रारम्भ र अन्त्य कुन कुन घटनाबाट भएको छ?
८'खुसी हुनुको .... यस्तै यस्तै ....' अनुच्छेदको मुख्य घटना के हो?
९कथामा मुख्य र सहायक भूमिका भएका पात्रको नाम भन्नुहोस्।
१०कथामा सहरी परिवेश झल्काउने कुरा के के हुन्?
११शन्तमायाले कसकहाँ काम गर्न थालिन्?
१२डाक्टर दम्पतीले कस्तो कामदारको अपेक्षा गरेका थिए?
१३शन्तमाया खुसी हुनुको कारण के थियो, तर्क गर्नुहोस्।
१४'मिहिनेती हात' भन्नुको आशय के हो?
१५कथामा सुरुदेखि अन्तिमसम्म घटेका घटना टिपोट गरी कथासार लेख्नुहोस्।
१६'आमा हुनुहुन्थ्यो .... हातगोडा' अनुच्छेदबाट चारओटा बोध प्रश्न बनाई तिनको उत्तर लेख्नुहोस्। (अनुच्छेदको सार: आमा करिब ४९ वर्षकी, बाटुलो अनुहार भएकी थिइन्। अनुहारमा चिउँडाको चुच्चो हराएजस्तो देखिन्थ्यो। गोलो र ठुला आँखाबिच डल्लो नाक थियो। सेतो चिमालो फूल जस्तो नरम छाला थियो। निधार सिनित्त परेको थियो। हाँस्दा आँखाका चेप खुम्चिन्थे। उमेरभन्दा निकै ढिला हिँडिरहेजस्ता छोटा, मोटा र पुटुक्क हातगोडा थिए।)
१७'आयाम' कथाको मुख्य विषयवस्तु के हो?
१८कथामा रहेका याङ्जी र शन्तमाया पात्रको चारित्रिक विशेषताको तुलना गर्नुहोस्।
१९कथामा उल्लेख भएको सामाजिक परिवेशको वर्णन गर्नुहोस्।
२०कथाबाट के सन्देश पाइन्छ, उल्लेख गर्नुहोस्।
२१सासू र बुहारीका रूपमा रहेका आमा र याङ्जीबिचको सम्बन्धलाई कसरी मूल्याङ्कन गर्नुहुन्छ, 'आयाम' कथाका आधारमा लेख्नुहोस्।
२२व्याख्या गर्नुहोस्: "आमा मेरो उत्प्रेरणाको केन्द्रबिन्दु हुनुहुन्थ्यो।"
२३व्याख्या गर्नुहोस्: "जीवनमा सानो घटनाले पनि अथाह खुसी दिन सक्दोरहेछ।"
२४'आयाम' कथाका आधारमा याङ्जी र शन्तमायाले जीवनमा भोगेका सङ्घर्षको वर्णन गर्नुहोस्।
२५'आयाम' कथाले नेपाली समाजको कस्तो विषयवस्तु उठान गरेको छ? तपाईंलाई त्यो कस्तो लाग्यो, चर्चा गर्नुहोस्।
२६बालसाहित्यसम्बन्धी अनुच्छेदमा भनिएको छ: "बालसाहित्यको विषयवस्तु छनोट गर्दा बालकको उमेर, रुचि, आवश्यकता, मनोविज्ञान आदिलाई विशेष ध्यान दिनुपर्छ।" बालसाहित्यको विषयवस्तु छनोट गर्दा के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ?
२७बालसाहित्यसम्बन्धी अनुच्छेदका आधारमा कस्ता विषयले बालबालिकामा कौतूहल सिर्जना गर्छन्?
२८बालसाहित्यसम्बन्धी अनुच्छेदका आधारमा बालसाहित्यको आवश्यकता किन पर्छ?
२९बालसाहित्यसम्बन्धी अनुच्छेदका आधारमा बालसाहित्यका विशेषता के के हुन्?
३०यी दुई वाक्यलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नुहोस्: "बालबालिकाका निम्ति लेखिएको र बालबालिकाद्वारा रचिएको साहित्य बालसाहित्य हो। बालसाहित्यको विषयवस्तु छनोट गर्दा बालकको उमेर, रुचि, आवश्यकता, मनोविज्ञान आदिलाई विशेष ध्यान दिनुपर्छ।"
३१यो वाक्यलाई तीनओटा सरल वाक्यमा विश्लेषण गर्नुहोस्: "सूचनाको ज्ञान तथा सिर्जन सिपको प्रवर्धन गर्दै बालबालिकामा अन्तर्निहित प्रतिभा प्रस्फुटन गर्न बालसाहित्यको आवश्यकता पर्छ।"
३२बालसाहित्यसम्बन्धी अनुच्छेदबाट 'र' को फरक प्रयोग भेटिने दुईओटा शब्द टिपी तिनलाई फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्।
३३यो प्रसङ्ग पढ्नुहोस्: आमाले रिसाएर छोरा सञ्जयको क्रिकेटको ब्याट भान्सातिर लैजानुभयो र 'दाउरा सकियो, आज यही ब्याट बालेर भात पकाउँछु' भन्नुभयो। सञ्जयले हिजो छिमेकीको घरको सिसा फुटाएको र होहल्ला गरेकाले आमाले उसलाई यसरी तर्साउनुभएको थियो। सञ्जयले माफी मागेपछि आमाले ब्याट फिर्ता राखिदिनुभयो। यस समस्या समाधान गर्ने शैलीभन्दा फरक तरिकाले आमा र छोराको संवाद तयार पार्नुहोस्।
३४शैलीसम्बन्धी यी भनाइ ठिक कि बेठिक छुट्याउनुहोस्: (क) भाषाको स्वाभाविक सुन्दरता, सशक्तता, साहित्यिक उच्चता र लेखकको योग्यताबाट शैलीको जन्म हुन्छ। (ख) साहित्यिक कृतिमा शैलीको महत्त्व हुँदैन। (ग) शैलीलाई वर्णनात्मक, आत्मकथनात्मक, हास्यमय, व्यङ्ग्यमय आदिमा विभाजन गरेको पाइन्छ। (घ) शैली सौन्दर्यबोधक तत्त्व पनि होइन।
३५शैली भनेको के हो?
३६शैली कस्तो तत्त्व हो?
३७शैलीको जन्म कसरी हुन्छ?
३८यी दुई अंश पढेर फरक छलफल गर्नुहोस्: (क) सफल बिहानै उठेर शौचालय गई नित्यकर्म सकेर नास्ता लिई लेख्न बसेको देखेर उसकी आमा खुसी हुनुभयो। (ख) सफल बिहानै उठे। सफल शौचालय गए। सफलले नित्यकर्म गरे। सफलले नास्ता खाए। सफल लेख्न बसे। सफलकी आमाले देख्नुभयो। सफलकी आमा खुसी हुनुभयो।
३९वाक्य संश्लेषणसम्बन्धी यो वाक्यबाट दुईओटा वाक्य बनाउनुहोस्: "धेरै सरल वाक्य जोडेर एउटै छरितो वाक्य बनाउने कार्य वाक्य संश्लेषण हो।"
४०यी दुई वाक्य मिलाई एउटै वाक्य बनाउनुहोस्: "वाक्य विश्लेषण वाक्य संश्लेषणको ठिक विपरीत हुन्छ। यसमा जोडिएका वाक्य टुक्र्याइन्छ।"
४१यो वाक्यबाट दुईओटा वाक्य बनाउनुहोस्: "वाक्य संश्लेषण र विश्लेषणको अभ्यासबाट कुनै पनि लेख रचनाका लागि उत्कृष्ट वाक्य बनाउन सकिन्छ।"
४२यी तीन वाक्य मिलाई एउटै वाक्य बनाउनुहोस्: "यसको अभ्यास गरिरहनुपर्छ। यस्तो बानीले भाषामा राम्रो नियन्त्रण रहन्छ। यसबाट थोरै शब्दमा आफ्ना भाव अभिव्यक्त गर्न सकिन्छ।"
४३यो वाक्यबाट पाँचओटा वाक्य बनाउनुहोस्: "दुई वा सोभन्दा बढी सरल वाक्यलाई एक सरल, मिश्र वा संयुक्त वाक्यमा रूपान्तरण गर्ने यस्तो प्रक्रियामा भाषाका ज्ञानको आवश्यकता हुने वाक्यमा मुख्य क्रियाको चयन गर्नुपर्ने, पूर्वकालिक वा असमापिका क्रियाको चयन गर्नुपर्ने, विशेषण, नाम र क्रियापदावलीको निर्माण गर्नुपर्ने, आवश्यकताअनुसार उपसर्ग, प्रत्यय र समास विग्रहको प्रयोग गर्नुपर्ने अनि आवश्यकताअनुसार नयाँ शब्दको पनि प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ।"
४४'त्यो दिन .... थियो' अनुच्छेदबाट चारओटा सरल वाक्य टिपी एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नुहोस्। (अनुच्छेदका केही वाक्य: त्यो दिन मेरो जीवनको सबैभन्दा भयानक दिन थियो। ऊसँग मैले छोटो समय व्यतीत गरेँ। छोटो समयमै गहिरो माया दिएर ऊ गयो। कमलको अनुपस्थितिले दिएको छटपटी असह्य थियो।)
४५यो कथांशबाट लेख्य चिह्न टिपी तिनको नाम लेख्नुहोस् र प्रयोगको भिन्नता बताउनुहोस्: "म अहिल्यै बुढी भइसकेँ भन्ने ठानेको ? यति काम गर्न सक्दिनँ सोचेछ । हातगोडा तगडै छन् । याङ्जीलाई कामको धपेडी छ । म कामबाट अलिक छिटो आइपुग्छु। मलाई फुर्सद भएरै गरेकी हुँ।" यसो भन्दाभन्दै मानौँ आमाका अनुहारमा बाबर पाक्थ्यो । सेतो, फराकिलो, नरम र स्वादिलो बाबर ।
४६याङ्जीलाई सुरज कुमारप्रति किन आकर्षण भयो?
४७आमाले टिभी बन्द गरेर भित्तामा टाँगिएको कमलको फोटोतिर हेर्नुको अर्थ के हो?
४८शन्तमायाको अनुहारको पहिलो र पछिल्लो वर्णनले के देखाउँछ?
४९कथामा प्रयोग भएको पूर्वदीप्ति शैली भनेको के हो? उदाहरण दिनुहोस्।