आमा

यो कविता दुई भागमा बाँडेर हेर्नुहोस्। पहिलो भागमा कविले देखाउँछन्: आमाले खाना खुवाएको, नुहाइदिएको, छाती चुसाएको। यी सबै आँखाले देख्न सकिने साना दृश्य हुन्। दोस्रो भागमा कविले निष्कर्ष निकाल्छन्: धर्तीमा सबै कुरा खोजे पाइन्छ, तर आमा पाइँदैन। पहिले प्रमाण, अनि निष्कर्ष। यही क्रम कविताको शक्ति हो। सिधै आमा महान् छिन् भनेको भए यति असर पर्दैनथ्यो।

आमा कविताको प्रस्तुत अंशमा आमाको अपूरणीय महत्त्व देखाइएको छ। यस धर्तीमा मानिसलाई चाहिने लगभग सबै कुरा उपलब्ध छन्। खोज्दै जाने हो भने धन, सम्पत्ति, वस्तु र अवसर पटकपटक पाउन सकिन्छ। हराएको कुरा फेरि किन्न सकिन्छ, बिग्रेको कुरा फेरि बनाउन सकिन्छ।

तर जन्म दिने आमा भने कुनै पनि उपायले फेरि पाउन सकिँदैन। अतः संसारमा खोजेपछि सबै कुरा सहजै पाउन सकिन्छ तर जन्म दिने आमालाई पाउन सकिँदैन। यस कारण आमा सधैँ सबैका निम्ति पूजनीय हुने आशय प्रस्तुत कवितांशले व्यक्त गरेको छ।

मुटुको टुक्रा भनेर साँच्चै मुटुको टुक्रा भनिएको होइन। यो लाक्षणिक प्रयोग हो, अर्थात् शब्दको सिधा अर्थ नभई त्यसले जनाउने भाव लिइन्छ। यहाँ मुटुको टुक्रा भनेको छोराछोरी हुन्। यस्तै अर्को छ: आँखाभित्र अटाउनु। आँखाभित्र मान्छे कसरी अट्छ? अट्दैन, तर सधैँ आँखा अगाडि राख्नु, नजरबाट टाढा नहुन दिनु भन्ने भाव यसले दिन्छ। कविता पढ्दा यस्ता ठाउँमा रोकिनुहोस् र सोध्नुहोस्, यहाँ सिधा अर्थ लाग्छ कि भाव?