स्थायी बास

स्थायी भनेको सधैँ रहने, नफेरिने। बास भनेको बस्ने ठाउँ। दुई शब्द जोड्दा सधैँका लागि बस्ने ठाउँ भन्ने अर्थ आउँछ। कथा पढ्दै जाँदा एउटा प्रश्न मनमा उठ्छ: साँच्चै त्यस्तो ठाउँ हुन्छ? पूरै कथा त्यही प्रश्नको उत्तर हो, र उत्तर अलिक अप्ठ्यारो छ।

स्थायी बास कथाको यस अंशले मानिसको जीवन त स्थायी छैन भने बास स्थायी हुँदैन भन्ने कुरा स्पष्ट पारेको छ। स्थायी बासका लागि जीवनभरि दौडिएका जुँगे जम्दारलाई मर्ने वेलामा बास स्थायी नहुने कुरा बोध हुन्छ। अवकाश ग्रहण गरेको तिस वर्ष बितिसक्दा पनि जम्दार बुढाको स्थायी बासको कल्पना साकार हुँदैन। खाटमा लडेर स्मृतिपटमा विगतका पाना पल्टाइरहँदा उनलाई लाग्छ, यो जीवन नै स्थायी छैन।

बास त केवल जीवन बिताउने एउटा छाप्रो हो। त्यो स्थायी कहाँ हुन्छ र? यहाँ सबै कुरा क्षणिक छन्। स्थायी बास बनाउने धोको त मानिसको जीवनमा कहिल्यै पूरा हुँदैन। स्थायी बासको खोजीमा मानिस व्यर्थ कुदिरहेको छ। स्थायी बासको सपना केवल भ्रान्ति हो। बासको स्थायीत्व भन्ने कुरा मानिसको सोचको विषय मात्र हो। बास जीवन बिताउने एउटा छाप्रो हो। मानिस जबसम्म जीवित हुन्छ तबसम्म उसको बास स्थायी हुन सक्दैन। यसलाई हामीले जसरी सोच्छौँ त्यसरी नै भोग्न सक्छौँ। आफूले प्राप्त गरेको बासलाई सकारात्मक ढङ्गबाट सोच्यौँ भने त्यो नै स्थायी हो र त्यसले जीवन जिउन सहज बनाउँछ।

अतः जीवन त स्थायी हुँदैन भने बास स्थायी हुनै सक्दैन। बास भनेको जीवन बिताउने छाप्रो मात्र हो। मानिसको स्थायी बास त मृत्यु ग्रहण गर्नु हो भन्ने कुरा उपर्युक्त कथांशले व्यक्त गरेको छ।

जुँगे जम्दार स्थायी बास कथाका मुख्य पात्र हुन्। उनी मिहिनेती र सपना देख्ने स्वभावका छन्, किनभने जीवनभरि एउटै लक्ष्य बोकेर दौडिरहे। तर उनको कमजोरी पनि त्यहीँ छ। उनी भएको कुरामा कहिल्यै सन्तुष्ट भएनन् र सधैँ नभएको कुराको पछि लागे। अवकाश लिएको तिस वर्षपछि पनि उनको सपना अधुरै रह्यो। अन्त्यमा रोगाक्रान्त भई खाटमा पर्दा उनलाई जीवन नै स्थायी छैन भन्ने बोध हुन्छ, र यही बोधले उनलाई कथाको सबैभन्दा सचेत पात्र बनाउँछ। जम्दारको चरित्रले हामीलाई सिकाउँछ कि लक्ष्य राख्नु राम्रो हो, तर लक्ष्यले नै जीवन खाइदियो भने त्यो लक्ष्य होइन बोझ हुन्छ।

कथाको बल घटनाको क्रममा हुन्छ, र क्रम सारमा बाँकी रहँदैन। आफ्नो नेपाली किताब खोलेर पूरै कथा पढ्नुहोस्, र पढ्दै जाँदा एउटा काम गर्नुहोस्: जुन ठाउँमा जम्दारको सपना फेरि एक पटक चुक्छ, त्यहाँ पेन्सिलले सानो चिनो लगाउनुहोस्। अन्त्यमा कति चिनो लागे गन्नुहोस्। त्यही गन्तीले कथाको भाव शब्दले भन्दा बलियो गरी बुझाइदिन्छ।