सूचना प्रविधि

यस पाठमा धेरै साधनका नाम आउँछन्, जस्तै रेडियो, टेलिभिजन, कम्प्युटर, मोबाइल फोन, इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जाल। यति नाम देख्दा घोक्न गारो लाग्छ।

तर एउटा सजिलो तरिका छ। पाठले नै भन्छ, सूचना तथा सञ्चार प्रविधिअन्तर्गत विद्युतीय माध्यमबाट सूचनाहरूको सिर्जना गर्ने, भण्डारन गर्ने र पुनः प्राप्त गर्ने कार्य गर्न सकिन्छ। यसबाट सूचनाको व्यवस्थापन गर्ने तथा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सूचना पठाउने कार्य पनि गरिन्छ।

यीलाई चार क्रियामा राख्नुहोस्, सिर्जना, भण्डारन, पुनः प्राप्ति र पठाउने।

अब जुनसुकै साधन लिनुहोस्, त्यसले यीमध्ये कुनै न कुनै काम गर्छ। डिजिटल क्यामेराले सिर्जना गर्छ। कम्प्युटरले भण्डारन गर्छ। इन्टरनेटले पुनः प्राप्ति र पठाउने दुवै काम गर्छ।

यसैले सम्झनुहोस्, साधन फेरिन्छन्, तर काम फेरिँदैन। रेडियो पुरानो साधन हो र आजका एप नयाँ छन्, तर दुवैले यिनै चार काममध्ये कुनै गर्छन्।

माथिको अन्तिम वाक्य फेरि पढ्नुहोस्, विश्वको कुनै पनि घटना वा सूचनाहरू एकै छिनमा विश्वव्यापी बन्न पुग्छन्।

यसमा दुई कुरा एकैसाथ भएका छन्। पहिलो, दुरी मेटियो। पहिले कुनै खबर देशदेशान्तर पुग्न दिन वा हप्ता लाग्थ्यो, अब क्षणभरमै पुग्छ।

दोस्रो, र यो कम मानिसले सोच्छन्, जाँच्ने समय पनि उति नै घट्यो। जुन गतिमा सही सूचना फैलिन्छ, त्यही गतिमा गलत सूचना पनि फैलिन्छ।

यसैले यो पाठ पढिसकेपछि एउटा प्रश्न बाँकी रहन्छ, यति शक्तिशाली साधन ठिक तरिकाले कसरी चलाउने?

यही प्रश्नको जवाफ अर्को पाठमा छ, जहाँ सामाजिक सञ्जालको उचित प्रयोग पढिनेछ। अहिलेलाई यति सम्झनुहोस्, साधन आफैँ राम्रो वा नराम्रो हुँदैन, प्रयोग गर्ने तरिकाले त्यो तय हुन्छ।

माथिको अन्तिम वाक्यमा तीन काम लेखिएका छन्, र यी तीन काम फरक फरक छन्।

पहिलो, सूचना आदान प्रदान गर्नु। अर्थात् कुरा लिनु र दिनु दुवै।

दोस्रो, भिडियो कल र अडियो कल गर्नु। यसले टाढा रहेका मानिससँग सिधै कुरा गर्न दिन्छ।

तेस्रो, आफ्ना भनाइ राख्नु। यो तेस्रो काम विशेष महत्त्वको छ, किनभने यसले सामान्य मानिसलाई पनि आफ्नो कुरा सार्वजनिक रूपमा भन्ने ठाउँ दिन्छ।

पहिले कुनै कुरा धेरै मानिससम्म पुर्‍याउन पत्रिका वा रेडियोको पहुँच चाहिन्थ्यो। अब जोकोहीले आफ्नो भनाइ राख्न सक्छ।

यो ठुलो अवसर हो। तर यसैसँग जिम्मेवारी पनि आउँछ, किनभने जे लेखे पनि हुन्छ भन्ने होइन। यही विषय अर्को पाठमा विस्तारमा पढिनेछ।

सात बुँदा जस्ताको तस्तै घोक्नुभन्दा तीन थुप्रोमा राख्नुहोस्।

पहिलो थुप्रो, सिकाइसँग जोडिएका। ज्ञान बढाउँछ, नयाँ नयाँ विषयवस्तुको खोजी गर्न मदत गर्छ र अनलाइन कक्षा सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

दोस्रो थुप्रो, सम्बन्धसँग जोडिएका। विश्वलाई नजिक बनाउँछ र भिडियो कल गर्न सकिन्छ।

तेस्रो थुप्रो, सेवा र सूचनासँग जोडिएका। विभिन्न सेवा सुविधा प्राप्त गर्न मदत गर्छ र सस्तो, छिटो तथा कुशल तरिकाले सूचना प्राप्त गर्न सकिन्छ।

यी तीन थुप्रोले एउटा कुरा देखाउँछन्। सूचना प्रविधि केवल मनोरञ्जनको साधन होइन। यो सिक्ने, जोडिने र सेवा लिने तीनै काममा प्रयोग हुन्छ।

यसैले भनिएको छ, सूचना र प्रविधिबाट संसारका धेरै देशहरूको विकासमा सहयोग पुगेको छ।