हाम्रा पहिरन र परिकार

पहिरन र परिकारका नाम धेरै छन्, तर ती नाम जन्माउने कारण दुईवटा मात्र छन्।

पहिलो, ठाउँ। जुन ठाउँमा जे उपलब्ध हुन्छ, त्यहाँ त्यही खाइन्छ र त्यही लगाइन्छ। हिमाली भेगको जाडोले बाक्लो पहिरन जन्माउँछ, तराईको गर्मीले हलुका पहिरन जन्माउँछ, र जहाँ चामल फल्छ त्यहाँका परिकार चामलबाटै बन्छन्।

दोस्रो, अवसर। उही ठाउँभित्र पनि कुन दिन के बनाइन्छ भन्ने कुरा अवसरले तय गर्छ। तिहारमा सेलरोटी, माघे सङ्क्रान्तिमा बाबर र खिचडी, जनैपूर्णिमामा क्वाँटी।

यी दुई कारण सम्झेपछि परिकार र पहिरन किन ठाउँ, समय, जाति र धर्मअनुसार फरक फरक हुन्छन् भन्ने प्रश्नको उत्तर आफैँ बन्छ।

अभ्यासमा सोधिन्छ, परिकार किन ठाउँ, समय, जाति र धर्मअनुसार फरक फरक हुन्छन्? यसको उत्तर दुई अक्षमा बाँडेर सम्झनुहोस्।

ठाउँको अक्ष: परिकार आफ्नो क्षेत्रमा उपलब्ध भएका अन्न, फलफूल, वनस्पति, मसला र तरकारीबाट बन्छ। ठाउँ फेरिँदा उपलब्ध सामग्री फेरिन्छ, त्यसैले परिकार पनि फेरिन्छ। यही कारणले हिमालमा सातु र तराईमा भक्का भेटिन्छ।

अवसरको अक्ष: उही ठाउँभित्र पनि व्रतबन्ध, विवाह, मेला, उत्सव र चाडपर्वमा विशेष परिकार बनाइन्छ। त्यसैले उही घरमा साधारण दिन दालभात र तिहारमा सेलरोटी बन्छ।

जाति र धर्मअनुसार फरक हुनुको कारण पनि यही दोस्रो अक्षभित्र पर्छ, किनभने फरक समुदायका अवसर र विधि फरक हुन्छन्।

पाठ ३ मा नाम फरक तर काम मिल्दो देखियो। पाठ ४ मा चाड फरक तर पाँच काम उही देखियो। पाठ ५ मा गीत, बाजा, धुन र नाच एउटै शृङ्खलाका कडी देखिए। पाठ ६ मा पहिरन र परिकार फरक फरक भए पनि तिनलाई फरक बनाउने कारण उही दुई रहेछन्: ठाउँ र अवसर।

यस एकाइभरि दोहोरिएको सिकाइ यही हो। फरक कुरा देख्दा सूची बनाएर घोक्न नथाल्नुहोस्, त्यो फरकपन कसले जन्मायो भनी सोध्नुहोस्। कारण थाहा भएपछि सूची आफैँ सम्झिन्छ।