हाम्रा धार्मिक संस्कार

धर्म फरक छन्, र ती फरक नै रहन्छन्। तर तिनका धार्मिक गतिविधि धेरै हदसम्म मिल्छन्। हरेक धर्मले कुनै न कुनै रूपमा प्रार्थना गर्न, दान दिन, संयम राख्न र अरूलाई सघाउन सिकाउँछ। नाम फरक हुन्छन्, काम मिल्छन्। यही कुरा बुझ्नु नै धार्मिक सहिष्णुताको जग हो।

नेपालीमा धर्म शब्द दुई फरक अर्थमा चल्छ, र यो पाठमा दुवै अर्थ प्रयोग भएका छन्। यो नछुट्याई पाठ अलमल लाग्छ।

पहिलो अर्थ, आस्था। हिन्दु धर्म, बौद्ध धर्म, इस्लाम धर्म भन्दा यही अर्थ लाग्छ।

दोस्रो अर्थ, कर्तव्य। सृष्टिका सबै पक्षले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नु धर्म हो। माटामा कुनै बिउ रोपेपछि त्यसलाई उमार्नु प्रकृतिको धर्म हो। यहाँ धर्मले कुनै आस्था जनाएको छैन, आफ्नो काम पूरा गर्नु जनाएको छ। यही अर्थमा हरेक व्यक्तिले यस धर्तीमा जन्म लिएपछि आफ्नो दायित्व पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ।

यो तालिका हरफ हरफ घोक्ने होइन। हरफ भित्र नहेरी हरफहरूबिच के दोहोरिन्छ हेर्नुहोस्, र चार कुरा आफैँ निस्किन्छन्।

एक, सम्बोधन। हिन्दुमा पूजा आराधना, इसाईमा प्रार्थना, इस्लाममा नमाज, किराँतमा पूजा। नाम फरक छन्, काम मिल्दो छ।

दुई, दान। हिन्दुमा दानधर्म, इस्लाममा दान, बौद्धमा परोपकार।

तीन, संयम। हिन्दुमा व्रत, इस्लाममा रमजानको व्रत, बौद्धमा ध्यान र संयम।

चार, अरूलाई नदुखाउनु। बौद्धमा अहिंसा र हिंसा नगर्ने, र अरू धर्ममा पनि अरूको मन नदुखाउनु असल संस्कारका रूपमा रहेको छ।

यस एकाइका तीन पाठ एउटै धागोमा उनिएका छन्। पाठ १ मा आठ मानव मूल्य पढियो र तीमध्ये एउटा सहिष्णुता थियो। पाठ २ मा सामाजिक संस्कारको तालिका स्तम्भ हेरेर पढ्दा तरिका फरक तर मोड उही देखियो। पाठ ३ मा धार्मिक संस्कारमा नाम फरक तर काम मिल्दो देखियो। तीनैले एउटै कुरा भन्छन्: भिन्नता सतहमा हुन्छ र साझापन त्योभन्दा तल हुन्छ। यही देख्न सक्नु नै सहिष्णुता हो, र यही नै धार्मिक सहिष्णुताको जग हो।