अघिल्लो पाठको अन्त्यमा एउटा वाक्य आएको थियो, साधन आफैँ राम्रो वा नराम्रो हुँदैन, प्रयोग गर्ने तरिकाले त्यो तय हुन्छ। आजको पाठ त्यही वाक्यको विस्तार हो।

यस पाठको अन्तिममा एउटा पात्रले भन्छ, सूचना प्रविधिलाई सदुपयोग गर्न सके फाइदा र दुरुपयोग गर्दा नराम्रो असर पो पर्ने रहेछ। यसको प्रयोगमा हामी सधैँ सचेत रहनुपर्ने रहेछ।

यही नै पूरै पाठको सार हो। एउटै मोबाइल फोनले अनलाइन कक्षा पनि चलाउँछ र त्यसैबाट कसैलाई दुःख पनि दिन सकिन्छ। फरक साधनमा होइन, प्रयोग गर्ने तरिकामा छ।

त्यसैले यस पाठमा तीन कुरा सिक्नुहोस्। पहिलो, साइबर अपराध के हो। दोस्रो, त्यसबाट कसरी जोगिने। र तेस्रो, समस्या पर्दा कसको सहयोग लिने।

यीमध्ये तेस्रो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छ, र पाठले नै भन्छ, कसैले नराम्रो व्यवहार गरेमा तत्काल आफ्ना अभिभावक, शिक्षक वा प्रहरीको सहयोग लिनुपर्ने रहेछ।

माथिका उदाहरण फरक फरक देखिन्छन्। कतै शब्दको कुरा छ, कतै तस्बिरको, कतै खाताको र कतै भाइरसको।

तर एउटा कुरा हेर्नुहोस्। सबैमा कसैको हक हनन भइरहेको छ।

पहिलो किसिममा व्यक्तिको सम्मान र सुरक्षामाथि आक्रमण हुन्छ। दोस्रो किसिममा व्यक्तिको सम्पत्ति, गोपनीयता र पहिचानमाथि आक्रमण हुन्छ।

यसैले साइबर अपराधलाई सानो कुरा नठान्नुहोस्। पर्दामा भएको भन्दैमा त्यो साँचो होइन भन्ने होइन। पर्दाको अर्को छेउमा साँचो मानिस हुनुहुन्छ, र उहाँलाई साँचै दुःख लाग्छ।

यही कारण यसलाई अपराध भनिएको हो, दुर्व्यवहार मात्र होइन।

कसैले नराम्रो व्यवहार गरेमा तत्काल आफ्ना अभिभावक, शिक्षक वा प्रहरीको सहयोग लिनुपर्ने रहेछ।

यसमा एउटा शब्द ध्यान दिनुहोस्, तत्काल। ढिलो गर्नुहुँदैन।

धेरै जना यस्तो अवस्थामा चुप लाग्छन्, किनभने लाज लाग्छ वा गाली खाइन्छ कि भन्ने डर हुन्छ। तर यो सोचाइ गलत हो।

सम्झनुहोस्, कसैले तपाईंलाई अनलाइनमा दुःख दियो भने त्यो तपाईंको गल्ती होइन। गल्ती त्यही गर्नेको हो।

त्यसैले चुप नलाग्नुहोस्। घरमा भन्नुहोस्, शिक्षकलाई भन्नुहोस्। आवश्यक परे प्रहरीको सहयोग लिन सकिन्छ।

अनि यो पनि सम्झनुहोस्। कुनै साथीलाई त्यस्तो भइरहेको थाहा पाउनुभयो भने उहाँलाई एक्लो नछोड्नुहोस्, सँगै गएर ठुलालाई भन्न सघाउनुहोस्।

यो घटनाको विवरणमा नजाऔँ। यसबाट निस्किने तीन पाठमा ध्यान दिऔँ, जुन पाठमा नै लेखिएका छन्।

पहिलो, कुनै स्टाटस पोस्ट गर्नुभन्दा पहिले यसले पार्ने असरका सम्बन्धमा राम्ररी सोचविचार गर्नुपर्छ।

दोस्रो, यो ठाउँमा घुम्दै छु वा यता जाँदै छु जस्ता जानकारीहरू पोस्ट गर्न नहुने रहेछ। अर्थात् आफ्नो ठाउँ र आफ्नो अवस्था सार्वजनिक गर्नु सुरक्षित हुँदैन।

तेस्रो, कसैले नराम्रो व्यवहार गरेमा तत्काल आफ्ना अभिभावक, शिक्षक वा प्रहरीको सहयोग लिनुपर्ने रहेछ।

यहाँ एउटा कुरा एकदम प्रस्ट राख्नुहोस्। यस्तो घटनामा दोष सधैँ दुर्व्यवहार गर्नेकै हुन्छ। यो घटना सुरक्षाका उपाय सिक्नका लागि पढिएको हो, कसैलाई दोष दिनका लागि होइन।

अब पाठको अन्तिम निष्कर्षमा जाऔँ। सूचना प्रविधिलाई सदुपयोग गर्न सके फाइदा र दुरुपयोग गर्दा नराम्रो असर पर्ने रहेछ। यसको प्रयोगमा हामी सधैँ सचेत रहनुपर्ने रहेछ।

यसलाई एउटा तुलनाले बुझ्नुहोस्। चक्कु तरकारी काट्न पनि प्रयोग हुन्छ र त्यसैले चोट पनि पुर्‍याउन सकिन्छ। चक्कु राम्रो पनि होइन नराम्रो पनि होइन, प्रयोग गर्ने तरिकाले फरक पार्छ।

सामाजिक सञ्जाल पनि त्यस्तै हो। त्यसैबाट अनलाइन कक्षा चल्छ, टाढा रहेका आफन्तसँग भेट हुन्छ र नयाँ कुरा सिकिन्छ। र त्यसैबाट कसैलाई दुःख पनि दिन सकिन्छ।

यसैले अघिल्लो पाठको फाइदा र यस पाठको सतर्कता दुवै सँगै पढ्नुहोस्। एउटा मात्र पढेको बुझाइ अपुरो हुन्छ।