सार्क कसरी सुरु भयो, त्यो कथाबाटै यस पाठको मुख्य कुरा निस्किन्छ।

सन् १९७७ मा काठमाडौँमा बसेको कोलम्बो योजनाको परामर्शदातृ समितिको बैठकमा तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले नेपालमा भएको धेरै जलस्रोतको उपयोग गर्न क्षेत्रीय सहयोगका लागि प्रस्ताव राखेका थिए।

यो प्रस्ताव ध्यानले हेर्नुहोस्। विषय जलस्रोत थियो, तर माग क्षेत्रीय सहयोगको थियो। किन?

किनभने नदी सिमाना मान्दैन। एउटै नदी धेरै देश हुँदै बग्छ, त्यसैले त्यसको उपयोगमा एउटै देशले एक्लै निर्णय गर्न सक्दैन।

यही तर्क सार्कको जरो हो। कुनै समस्या सिमानामा रोकिँदैन। नदी सिमाना नाघेर बग्छ, रोग सिमाना नाघेर सर्छ, जलवायु परिवर्तनले सिमाना मान्दैन र गरिबी पनि एउटै देशको समस्या होइन।

यसैले छिमेकी देशहरू मिलेर क्षेत्रीय सङ्गठन बनाउँछन्। यही नै क्रियाकलापमा सोधिने प्रश्नको जवाफ पनि हो।

नौ बुँदा जस्ताको तस्तै घोक्नुभन्दा चार थुप्रोमा बाँड्नुहोस्, अनि सम्झन र लेख्न दुवै सजिलो हुन्छ।

पहिलो थुप्रो, ठाउँ दिएको। सार्कको सचिवालय काठमाडौँमा, सार्क सूचना केन्द्रको सचिवालय पनि काठमाडौँमा, भक्तपुरको ठिमीमा क्षयरोग केन्द्र, र तेरौँ, एघारौँ तथा अठारौँ शिखर सम्मेलनको आयोजना।

दोस्रो थुप्रो, सहभागिता देखाएको। विविध पक्षमा पारस्परिक सहयोग बढाएको, सार्क स्तरीय खेलकुद सञ्चालन गरेको र सार्क स्तरीय दिवसका कार्यक्रम कार्यान्वयनमा सक्रियता देखाएको।

तेस्रो थुप्रो, पहिचान दिएको। सार्कको प्रतीक चिह्न नेपालका शैलेन्द्र महर्जनद्वारा तयार भई स्वीकृत भएको।

चौथो थुप्रो, आर्थिक भार बहन गरेको। सार्कको कुल खर्चमा १०.७२ प्रतिशत खर्च नेपालले बेहोर्दै आएको।

अब यो हेर्दा एउटा कुरा प्रस्ट हुन्छ। नेपाल सार्कका आठ देशमध्ये सानो देश हो, तर सार्कमा नेपालको भूमिका सानो छैन।

यो प्रश्न क्रियाकलापमा सोधिन्छ, त्यसैले कारण क्रम मिलाएर राख्नुहोस्।

पहिलो, कुनै समस्या सिमानामा रोकिँदैन। नदी, रोग, प्रदूषण र जलवायु परिवर्तन सबै सिमाना नाघेर जान्छन्, त्यसैले समाधान पनि मिलेर मात्र सम्भव हुन्छ।

दोस्रो, छिमेकी देशका समस्या मिल्दाजुल्दा हुन्छन्। दक्षिण एसियाका देशहरूमा गरिबी, जनसङ्ख्या, शिक्षा र स्वास्थ्यका चुनौती उस्तै छन्, त्यसैले अनुभव र समाधान साटासाट गर्न सकिन्छ।

तेस्रो, मिल्दा सौदाबाजी शक्ति बढ्छ। यसैलाई पाठले सामूहिक आत्मनिर्भरता भनेको हो।

चौथो, व्यापार सजिलो हुन्छ। छिमेकी देशसँग व्यापार गर्दा ढुवानी सस्तो पर्छ, र यो कुरा भूपरिवेष्टित नेपालका लागि विशेष महत्त्वको छ।

पाँचौँ, सद्भाव बढ्छ। नियमित भेटघाट र साझा कार्यक्रमले विश्वास बढाउँछ, र यही कुरा पाठको अन्तिम वाक्यमा पनि छ।